Archief voor februari, 2022

Interview Emma Lesuis

Posted by

“Suriname in WOII, daar weten we met z’n allen veel te weinig van”

Theatermaker Emma Lesuis reist op 3 maart voor Theater Na de Dam naar Suriname om onderzoek te doen naar dat land in de Tweede Wereldoorlog. De resultaten van wat ze heeft gevonden in Suriname presenteert ze op 4 en 5 mei in Theater Frascati, Amsterdam en op 12 mei in Theater Rotterdam. Geen voorstelling maar een open toonmoment, getiteld Meer dan Bauxiet (werktitel), waarin ze vertelt over wat er is gebeurd in Suriname van 1940 tot 1945. Want daar weten we met z’n allen veel te weinig van. Na mei gaat Emma het materiaal verder ontwikkelen tot een documentaire en / of een voorstelling.

Schat
Wat is de aanleiding voor dit onderzoek?
“Ik heb filmpjes geërfd van de beste vriend van mijn ouders, Wim van der Ziel. Hij is in 2020 overleden. Zijn vader, met dezelfde naam, was een Surinaams filmmaker en fotograaf in de jaren 40 en 50. Hij overleed onverwachts, verdronk tijdens een trip. Al het filmmateriaal ging naar zijn zoon. Op zijn sterfbed gaf die zoon mij dat archief. Hij zei “Doe er maar wat mee, maar zorg dat het in Suriname terecht komt.” Ik heb al dat materiaal bekeken, het is echt een schat. Heel veel materiaal is gefilmd in de periode 40-45, wat natuurlijk past bij Theater Na de Dam. Op de filmbeelden zie je bijvoorbeeld Prins Bernhard op bezoek in Suriname in 1942. Bernhard gaat de binnenlanden in. Je ziet beelden van Paramaribo uit die tijd, je ziet de Surinaamse soldaten door de stad lopen.”

Bauxiet
Met welke vragen ga je op pad?
“Omdat weinig mensen weten wat er gebeurde in Suriname in die tijd, is dat mijn eerste vraag. Er is wel onderzoek naar gedaan en er zijn wel verhalen, maar niet bij het grote publiek bekend. Deze filmpjes zijn de aanleiding om te onderzoeken wat er gebeurde destijds. Want er gebeurde heel veel. Suriname was nog een kolonie van Nederland en dus officieel ook in oorlog, alleen de Duitse bezetters kwamen daar niet. De Amerikanen kwamen daar trouwens wel om bauxiet te winnen voor wapens, waardoor het economisch gezien heel erg goed ging met Suriname. Dat is het bekendste verhaal.”

Erkenning
Welke verhalen ken je nu al, voordat jouw onderzoek begint?
“Minder bekend is dat er ook Joodse vluchtelingen waren in Suriname. Of dat de straten van Paramaribo werden schoongeveegd toen Prinses Juliana op bezoek kwam; prostituees en gangleden werden van de straat gehaald en werden twee jaar lang zonder proces in een kamp gestopt. Er waren ook veel Surinamers die als soldaten mee gingen vechten in Europa of Nederlands-Indië. De grootste verzetsheld is natuurlijk Anton de Kom, hij is opgepakt en overleden in een concentratiekamp. De soldaten die het overleefden en terugkeerden naar Suriname, waren berooid en kregen geen uitkering. Er zijn nog steeds veteranen die strijden voor erkenning. Ook werd het Vrouwelijk Vrijwilligers Korps opgericht. Vrouwen die meehielpen met administratieve taken en als chauffeur dienst deden. Dat was best revolutionair in die tijd. Iets meer bekend is dat er inzamelingsacties werden gehouden voor Nederland. Zo werd er geld ingezameld onder het volk voor een Spitfire gevechtsvliegtuig die de naam ‘Suriname’ kreeg en ook voor een torpedojager. Ook werd er kleding ingezameld. Nadat in 1940 bekend werd dat Nederland in oorlog was met Duitsland, besloot gouverneur Kielstra om alle Duitsers in Suriname te interneren, daar was een interneringskamp voor opgericht. De Duitse bemanningsleden van het schip de Goslar lieten het schip zinken toen de Nederlanders hen op 10 mei wilden aanhouden. Dat schip ligt nu nog steeds in de Surinamerivier als een oorlogsmonument. Het was te duur om het weg te halen.”

Negentigplussers
Hoe pak je je onderzoek aan, waar begin je?
“Ik ga de plekken bezoeken die van belang zijn, dus waar de Joodse vluchtelingen zaten, waar de Duitsers in de interneringskampen zaten, naar plantage Katwijk waar Suriname’s bekendste prostituee uit die tijd, Maxi Lindner, werd vastgezet. Mijn vader doet veel research voor mij. Via via hoop ik veel contacten te vinden. Verder is er in Suriname al een researcher op onderzoek uit voor mij en er is daar een cameraman, die een documentaire over de Tweede Wereldoorlog heeft gemaakt, met wie ik graag wil samenwerken. Want ik wil proberen de laatste getuigenissen nog te filmen, daar begin ik mee. Dus de mensen (negentigplussers) die die tijd hebben beleefd en er nog (helder) over kunnen vertellen. Inmiddels heb ik er al een aantal gevonden, dus ik ben benieuwd. Dat is de start van een onderzoeksproject dat eigenlijk al is begonnen, maar waarvan ik niet weet welke kant het op gaat.”

Meer info over de voorstelling.

Audiowandeling Februaristaking

Posted by

Zondag 20 februari 2022 is er in het kader van de Februaristaking 1941 een gratis theatrale audiowandeling vanaf het J.D. Meijerplein, Amsterdam.

Deze coronaproof audiowalk is in 2021 gemaakt door een aantal jongeren, begeleid door Jaïr Stranders, speciaal voor 80-jaar Februaristaking. Wegens succes wordt de audiowandeling dit jaar hernomen. Via februaristaking.nl kun je je aanmelden. Je hebt een mobiele telefoon nodig plus je eigen koptelefoon / oortjes. Bij jouw starttijd ontvang je ook de startlocatie.

Column #1 Dichter bij het vuur

Posted by

We gaan naar buiten! De achtste editie van de jaarlijkse televisie-uitzending van Theater Na de Dam wordt buiten opgenomen en live uitgezonden. En we gaan na zeven jaar Amsterdamse Stadsschouwburg naar Hotel de Wereld in Wageningen. Dichter bij het vuur dus…

Nacht Na de Dam
Deze traditie begon ooit in de schouwburg. Inmiddels was Theater Na de Dam steeds groter aan het worden en verspreid over stad en land. We bedachten een soort na-programma voor makers en publiek. Rond een uur of elf, als iedereen klaar was in zijn eigen theater, kwam men bij elkaar op het podium van de Amsterdamse schouwburg om een fragment, lied of gedicht voor te dragen uit hun voorstelling. Iedereen kwam, met een wijntje, samen op het toneel om deze 4 mei het met elkaar af te sluiten. Dat was mooi en intiem.

Iets meer mee
We dachten, misschien moet hier iets meer mee. De NOS was geïnteresseerd en wilde het in 2015 uitzenden. Dat betekende best wel wat. Van een paar stoeltjes op een podium werd het een serieus programma met 60 man televisie- en theatercrew. En een volle zaal fysiek publiek, want daar deden we het nog steeds voor. We proberen wel die sfeer te houden van het oorspronkelijke idee.

400.000 man
Er keken voor de Corona-uitzendingen zo’n 400.000 man live mee; zo bijzonder dat we al jaren zoveel mensen hebben bereikt. Onze missie, stilstaan bij het oorlogsverleden in het theater, is een mooie traditie, en met die televisie-uitzending trekken we dat nog breder. We maken een aantrekkelijk theaterprogramma met muziek en korte teksten voor een groter publiek. Zo is er voor de mensen die niet naar het theater gaan toch de mogelijkheid meer verdieping te geven aan de twee minuten stilte.

De context ligt op straat
In 2022 gaan we dus naar buiten, we laten de veilige muren van het theater los. Dat vind ik spannend, maar het doel is dat het daarmee beter wordt. Onze locatie is het plein voor Hotel de Wereld, dat is een betekenisvolle plek omdat daar op 5 mei 1945 de besprekingen zijn gevoerd over de capitulatie. Een iconische plek. Ik vind het interessant om daar met ons programma historische context en betekenis aan te geven. Wat is er precies gebeurd op die plek en waarom is die zo belangrijk? Die context ligt gewoon op straat. Een kleine moeite voor heel veel verdieping.

Rock ‘n roll
Dit programma is waanzinnig om te mogen maken. Inhoudelijk is het een uitdaging. Uit alle voorstellingen van Theater Na de Dam kijken we wat er geschikt is voor het grote publiek en wat haalbaar is. Met elkaar kijken we dan hoe dat een mooi gevarieerd programma wordt. En om er daadwerkelijk ook live televisie van te maken is best rock ’n roll: locatie, het geluid, het licht, de camera’s, de artiesten, de stilte, het verhaal, alles moet samenkomen. Met regisseur Ivo van Hove werkten we in 2020 en 2021 twee jaar zonder publiek vanwege corona. We misten het publiek, maar het gaf ons de kans om met makers en artiesten te werken die normaal niet beschikbaar zijn. Daarmee hebben we wel een mooie inhoudelijke slag gemaakt.

Cluppie
De laatste weken voor 4 mei proberen we overal repetities te zien, doorlopen te bekijken, debatten bij te wonen, in programma’s terecht te komen voor de exposure. Ons team werkt het hele jaar nauw samen, maar op 4 mei zijn wij allemaal ergens anders. We zijn op zoveel schaakborden tegelijk aan het spelen om deze manifestatie voor elkaar te krijgen. Des te fijner dat na alle voorstellingen om 21:00 uur ons hele cluppie samenkomt in de Nacht. En als die dan ook voorbij is… dan gaan we proosten in de whiskybar.

Inger Stam is hoofdproducent van Theater Na de Dam. Ze coördineert en begeleidt nieuwe makers en produceert elk jaar de televisie-uitzending van Theater Na de Dam. De editie van 2022 is haar tiende!

Looking back at International Holocaust Remembrance Day 2022

Posted by

On January 27th several of our international partners performed their youngster projects in commemoration of International Holocaust Remembrance Day. With these performances based on eyewitnesses, Theater Na de Dam and its eight partners provide this commemoration day with extra significance. The youngsters reflect on the meaning of this war in present day Europe.

In Prague, the youngsters performed “We are the memory”, a piece which commemorates the events of the “Heydrichiáda” which is the collective name for a period of severe repression carried out by the German Nazi occupiers during World War II in the Protectorate of Bohemia and Moravia in connection with the person representing the Reich Protector – Reinhard Heydrich. The youngsters based the performance on conversations with eye witnesses. After one of these conversations, one of the youngsters said the following:

“Now all those experiences and knowledge settle in me (I also read other stories, presented in a sadder touch than today’s meeting), so with that comes a surge of emotions, but I must admit that thanks to the energy and character of Mrs. Skleničková, I actually left in a good mood.”

In Lviv, the youngsters had to switch to an online performance last minute for their performance “Act of Remembrance”. In this piece, the youngsters told the story of Mykola Petrenko as recorded by the team of the history project #unheard. Mykola Petrenko was an eyewitness in the Holocaust and this performance is in honor of his story and all the other unheard stories of the Holocaust.

In Kaunas, the performance “Memory Office” took place. The performance was a part of the bigger programme in one of Kaunas’ Gymnasiums. One of the students in the audience commented after this performance: „We‘ve went to see „Hamlet“ recently in the National theatre. This performance was better.”

In Budapest, the youngsters organized a walking tour for their performance Re/Fraction. The walk centers around locations around the Klauzasquare and takes the visitors along memorial sites of the former ghetto of Budapest. In this performance, the locations were just as significant as the text that was performed.

Academy Berlin performed their piece via livestream. Rückwärts is an audiovisual and dance performance based on questions such as: How can we commemorate what has happened during the holocaust today? How can we tackle this big issue in small ways? Which emotions are connected to this? What makes us trip up in life and why? When do I turn around and look back – and when do I look away? What do you see passing you by?

We were amazed, touched and moved by all of the performances. It remindes us again of the fact that this history is a shared one and commemorating can only be done together. A big thank you to all of our international partners:

Academy Berlin, Germany Itt es MostTarsulat, Hungary Post Bellum Czech Republic Stowarzyszenie Praktykow Dramy Stop/Klatka, Poland Kaunas 2022 & Atminties Vietos, Lithuania Casa del Teatro ragazzi e Giovanni, Italy Teatre Brama, Poland Museum Territory of Terror, Ukraine