Auteurs archief

De zaak Jacob D in Oostenrijk

Posted by

In 2020 en 2021 maakte Frances Sanders voor Theater Na de Dam de podcast en theatrale lezing De zaak Jacob D. over haar opa Jacob Dirkmaat. Hij werd in 1943 in Wenen onthoofd na een vonnis van het Volksgerichthof. Op 30 juni 2022 werd het stuk daar in dat gerechtshof door Frances en co nogmaals gelezen. Uniek!

Toen Frances Sanders een aantal jaar geleden aan ons vertelde over het voor de familie pas geopenbaarde lot van haar grootvader in Wenen tijden WO2, was meteen duidelijk dat dit verhaal onderdeel moest worden van Theater Na de Dam. Na onderzoeksreizen naar Wenen, na een podcast en een theatrale lezing in de Balie, mochten we het verhaal terugbrengen waar het zich afspeelt: Wenen en dan in het bijzonder het gerechtshof, in het kader van een symposium over dictatuur, verzet en de rechtsstaat.

Op 30 juni 2022 waren Frances en Jaïr ook bij een indrukwekkende kranslegging in de executieruimte van het gerechtshof, waar Jacob Dirkmaat en vele anderen zijn onthoofd. De president van de rechtbank, Frits Horstuber, sprak in het bijzijn van nabestaanden, rechters en politici over het belang van onafhankelijke rechtspraak en het verdedigen van liberale waarden. In de middag, vlak voor de theatrale lezing met Stacey-An en Bardo, was er even tijd door het nieuwe namenmonument te lopen naast het gerechtshof, waar de vermoorde joodse Oostenrijkers worden herdacht.

De laatste zin van de theatrale lezing geeft hoop: “Am 13. Dezember 1946 entschied das Landesgericht für Strafsachen Wien, dass das Urteil überhöht sei.” Dank je wel, Frances, voor het opdiepen van dit verhaal – nu het boek nog!



Dit is ons bestuur

Posted by

Op de achtergrond, maar zeer gepassioneerd, betrokken en meedenkend: het bestuur van Theater Na de Dam. De hoogste tijd om hen aan het woord te laten over Theater na de Dam en waarom dat belangrijk is.

Nadia Zerouali
Wat inspireert jou in Theater Na de Dam? “De manier waarop de verdiepende verhalen van de Tweede Wereldoorlog worden doorgegeven aan de huidige generatie. Via theater voor jong en oud, in de stad en op het platteland. Voor oude Nederlanders en nieuwe Nederlanders. Theater Na de Dam brengt op een toegankelijke en in het hart rakende manier pijnlijke verhalen.”

Shula Tas
Waarom is Theater Na de Dam belangrijk? “We hebben verhalen nodig om ons te vertellen wie we zijn, wat we willen en waar we weg van moeten blijven. Verhalen zijn een vorm van overleven. En daarmee is Theater na de Dam niet alleen een ontzettend hoopvol, maar ook een essentieel initiatief. Ik vind het een enorme eer om daar als bestuurslid onderdeel van te mogen zijn.”

Marijn Ornstein
Wat was van editie 2022 jouw hoogtepunt? “Na de voorstelling Strijders! van Meervaart Jong spraken we de begeleider. Op de vraag of ze het idee had of de bewustwording was vergroot bij de deelnemende kinderen zei ze: ‘Eén van de kinderen zei: vorig jaar was ik op de Dam twee minuten stil. Volgend jaar ga ik naar de Dam om te herdenken.’ Wow!”
En waarom is Theater Na de Dam voor jou belangrijk? “Door mijn familiegeschiedenis vind ik het heel belangrijk dat de kennis en het besef over wat er tijdens de Tweede Wereldoorlog is gebeurd, doorgegeven wordt aan volgende generaties.”

Lennart Booij
Wat was van editie Theater Na de Dam 2022 jouw hoogtepunt? “De Oost bevrijd?, omdat we opnieuw een hoofdstuk van de oorlog tot leven hebben gewekt dat lang verborgen was gebleven, met opnieuw alle gelaagdheid en complexiteit die inzicht en begrip deed ontstaan.”
Wat is het geheime recept van Theater Na de Dam? “De kracht van theater maakt het mogelijk je in te leven in iemand die je niet bent; een dader, een slachtoffer, een twijfelaar of een activist. Je wordt deelgenoot van een ander verhaal op een ander moment. Theater verkent scenario’s die op een dag ook voor ons werkelijkheid kunnen worden, en wat doe je dan? De jaren van de WOII liggen ogenschijnlijk ver achter ons, toch zijn de gebeurtenissen zo vers dat ze nog dagelijks ingrijpen in het leven van mensen. Overlevenden, hun kinderen en kleinkinderen. Maar deze gebeurtenissen zijn helaas universeel. Ook vandaag de dag zien we geweld tegen burgers, moord, genocide, uitsluiting, gemakzucht en onverschilligheid. Want het is niet mijn leven, mijn land of mijn probleem. TnDD maakt duidelijk dat iedereen wakker moet blijven om ons relatieve veilige en vrije leven in stand te kunnen houden.”

Eelke van der Ree
Waarom is Theater Na de Dam belangrijk voor jou? “De bijdrage die TNdD levert aan het in leven houden van de herinnering aan en de bewustwording over de Tweede Wereldoorlog en al haar verschrikkingen door middel van theater en educatie is uitermate waardevol. Het is een voorrecht om mij hiervoor in te mogen zetten!”

Mark Fuchs
En voor jou? “Theater Na de Dam levert voor mij het essentiële ingrediënt voor de herdenking van de Tweede Wereldoorlog: door theater verplaats ik mij in de levens van de mensen van toen. Door het wegvallen van de generaties die de oorlog hebben meegemaakt, is dit voor mij de methode om mij in te beelden wat de slachtoffers, de omstanders en de daders toen meemaakten.”

Bestuur Theater Na de Dam
Voorzitter
: Lennart Booij
Secretaris: Eelke van der Ree
Penningmeester: Mark Fuchs
Bestuursleden: Marijn Ornstein, Shula Tas, Nadia Zerouali, Linde Zuidema

Fotocredits:
foto Marijn Ornstein: © Evert van de Worp, foto Lennart Booij: © Koos Breukel

Column #5 Andrada Simo

Posted by

De blik van de ander

In aanloop naar 4 mei kroop ik na maanden digitale voorbereiding achter mijn laptop vandaan, om zoveel mogelijk repetities te bezoeken van de jongerenprojecten van Theater na de Dam. Daarvoor reed ik met de auto en de trein kriskras door heel Nederland. Van Alkmaar tot Sittard en van Diever tot Middelburg. Het werd een indrukwekkende, leerzame en soms ontroerende reis. Onder leiding van theatermakers namen de jongeren mij mee de geschiedenis in van hun wijk, dorp of stad. Op geheel eigen wijze reflecteerden zij vanuit die geschiedenis op de tijd waarin wij nu leven. Op basis van gesprekken met ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog en historisch onderzoek creëerden zij samen tientallen bijzondere voorstellingen. Ik volgde een groot deel van deze jongerenprojecten van dichtbij, ervoer hoe zij geschiedenis tastbaar maakten en wat het met hen deed. Het is bijzonder om te zien hoe kunst bijdraagt aan het overbruggen van afstand tussen mensen, zelfs door de tijd heen.

Zo werkten jongeren op de eerste bestemming van mijn reis, Kamp Amersfoort, aan een theatrale tour door het kamp. Vol overtuiging vertelden zij het verhaal van het kamp en de nabestaanden en stapten daarbij soms in de voetstappen van de gevangenen. Ze stonden op appél, ze liepen met het publiek over de schietbaan en verstijfden hallucinerend in de ‘rozentuin’. Op deze beladen plek herleefde de geschiedenis en leerden de jongeren om zich vanuit hun belevingswereld te verhouden tot de generatie die de Tweede Wereldoorlog heeft meegemaakt. Deze waardevolle exercitie, het leren om jezelf te kunnen verplaatsen in een ander, gebeurde op alle plekken waar ik kwam. Op het Ereveld in Loenen, in een bos bij Diever, bij de IJsselbrug in Zwolle en in een textielfabriek in Enschede. Steeds weer namen de jongeren mij mee in de geschiedenis van plaatsen waar zij zelf wonen, werken en naar school gaan. Met veel ontroering en waardering voor hun grote inzet keek ik toe. Ik zag hoe ruim 200 jongeren zich met een zekere dapperheid, nieuwsgierigheid en betrokkenheid  vanuit verschillende invalshoeken hebben verdiept in de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Hoe zij op hun eigen manier de herdenking op 4 mei van extra betekenis hebben voorzien.

Wat het publiek niet altijd meekrijgt van deze sociaal-artistieke projecten, die soms in korte tijd worden gerealiseerd (tussen de vijf en tien dagen), is de sociale waarde die het in zich draagt. Het is een vorm van ervaringsgericht leren. Leren door te doen, door de ontmoeting aan te gaan met een ander en je te proberen in te leven in diegene. Dit alles in een poging om jongeren denkkaders en gedragsmogelijkheden te laten verkennen en het empathische vermogen te bevorderen.

De meerwaarde laat zich het beste door jongeren zelf vertellen:
“Ik heb in andere mensen hun schoenen kunnen leven”,
“Ik heb geleerd dat ik meer stil moet staan bij mijn vrijheid”,
“Ik heb geleerd hoe erg ik toch verbonden ben met de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog. Ik was me er aanvankelijk niet van bewust dat er zoveel people of colour verzetshelden waren en hoe erg de Caribische eilanden bij de oorlog betrokken waren. Dus heb ik mezelf nog beter leren herkennen in alle verhalen van de oorlog en in de catastrofale gevolgen die hieruit voortvloeiden. Ook heb ik meer zelfvertrouwen gekregen door dit proces omdat ik echt veel voldoening heb gekregen uit het feit dat we met het zelfgeschreven en -gemaakte materiaal een voorstelling hebben kunnen maken die mensen daadwerkelijk raakte en bepaalde gevoelens van herkenning, maar wellicht ook onlust hebben kunnen opwekken
!”,
Ik heb geleerd dat mijn rol in de wereld klein is, maar tegelijkertijd groot en dat ik ook op kleine manieren mijn steentje kan bijdragen aan een betere wereld.”

Binnen deze projecten herleeft onze geschiedenis, het komt dichtbij en door gesprekken met ooggetuigen wordt het persoonlijk. Jongeren leren dat de geschiedenis niet te verdelen is in goed en slecht, maar dat de rollen die mensen tijdens de oorlog aannamen, zoals die van dader, slachtoffer, omstander of collaborateur, elkaar kunnen overlappen. Ze leren over de Surinaamse soldaten die voor de bevrijding van Nederland hebben gevochten, maar weinig erkenning kregen, over vrouwen in verzet, over de Jodensterren die niet in Polen maar in Enschede werd gemaakt, over de Jappenkampen, over het weigeren van het opnemen van vluchtelingen op een onderduikadres op basis van huidskleur, over de deportaties van mensen met beperkingen. Over verhalen die in oude geschiedenissenboeken niet of beperkt voorkomen. Met deze verhalen, deze nieuwe perspectieven, vullen de jongeren ons collectieve geheugen aan. Dit is van wezenlijk belang om gezamenlijk te leren van onze geschiedenis en als maatschappij te groeien. Laten we daarom vaker de handen ineenslaan met het onderwijs, door samenwerkingen aan te gaan en de blik van de toekomstige generaties op de wereld en elkaar te verbreden.

Andrada Maria Şimo
Andrada Maria Şimo is een Roemeense performer, workshopleider en dramaturg. Sinds 2008 woont en werkt ze in Nederland. Na het afronden van de MA International Performance Research werkt zij vooral in het artistiek-maatschappelijke veld. Binnen de culturele sector werkt zij veel met thema’s zoals racisme, discriminatie van gemarginaliseerde groepen en identiteit. Sinds februari 2021 is zij de nieuwe artistieke producent en coördinator van de jongerenprojecten.

30 juni-1 juli Theater voor Keti Koti

Posted by

Op 30 juni en 1 juli 2022 is er voor de tweede keer Theater voor Keti Koti, een theatermanifestatie waarin culturele programma’s over het Nederlandse koloniale en slavernijverleden samenkomen rond de nationale herdenking.

Op 30 juni en 1 juli viert heel Nederland samen Keti Koti
Veel gezelschappen en theaters doen mee. Theater voor Keti Koti verzamelt op de website alle voorstellingen en programma’s die op 30 juni en 1 juli spelen in het kader van de manifestatie. Door de bundeling van alle activiteiten wordt de viering groter.

Eigen belevingswereld als basis voor jongerenvoorstellingen
Jongeren maken voor Theater voor Keti Koti met een professionele theatermaker of -docent een voorstelling over het slavernijverleden en de Nederlandse koloniale geschiedenis. Hun plaatselijke historie en eigen belevingswereld vormen hiervoor de basis. Onderzoek naar de doorwerking van het verleden in de levens van jongeren nu is een belangrijk onderdeel van het proces. De projecten worden begeleid door Theater voor Keti Koti.

Programma
Bekijk onder andere de programma’s van CC Amstel, Maas theater en dans, Theater De Krakeling, De Veenfabriek, jeugdtheater Hofplein, Podium Mozaïek, Theater Bellevue, De Schuur, Theater Rotterdam, Theater Walhalla en vele anderen.

Wegens succes hernomen

Posted by

Hernemingen
De jongerenvoorstelling Ondergronds, die op 4 en 5 mei in Diever speelde, wordt wegens succes hernomen op 24, 25 juni en 2, 8 juli in Diever. Het publiek was unaniem enthousiast. “Erg heftig verhaal zijzonder groed neergezet door jonge generatie” aldus een bezoeker van Ondergronds.

Ondergronds
Gebaseerd op een waargebeurd verhaal.

Wat zou jij doen als je door de nazi’s wordt gezocht, maar liever verzetswerk tegen hen verricht? Zes jongens in Diever gingen letterlijk ondergronds door het graven van een groot hol om uit handen van de Nazi’s te blijven. Hoe lang hou je dat vol? Je moet wel eten en af en toe schone kleren krijgen… Hoe lang blijft zo’n hol geheim? Zes spelers vertellen het verhaal van zes dappere jonge mannen die ondergronds gaan om in het duister tegen de vijand te vechten.

Deze voorstelling is geschikt voor bezoekers vanaf 10 jaar.
De voorstelling vindt plaats op Bosweg 19 te Diever.
24 juni om 20.00 uur
25 juni om 20.00 uur
02 juli om 20.00 uur
08 juli om 20.00 uur

Tickets bestellen via de website van Roestvrij Theater.


Publieksreacties Theater Na de Dam 2022

Posted by

Honderden reacties druppelden er de afgelopen weken binnen over de 126 voorstellingen op 4 en 5 mei tijdens Theater Na de Dam. Teveel om te delen, maar hier komen er een aantal.

Struikelen in Het Klooster, Woerden
“Wauw!! Kippenvel! Lang geleden dat ik 1,5 uur achter elkaar zo’n diepe ontroering voelde. Zeer knap document neergezet. Klasse!!” – Jitske
“Prachtig hoe in de voorstelling een verband wordt getrokken tussen de oorlogsverhalen en de persoonlijke ervaringen van de kinderen. Ontroerend! Dank!” Thomas

Oorlog echo’s, Drachten
“Wat ontzettend bijzonder! Knap gedaan, chapeau! Elke dag weer, moeten we dit verhaal blijven vertellen. Zou verplicht moeten zijn om dit op de scholen te laten zien. Respect!” -Familie Burbach-Buitenhuis


Stichting Delftspeil – Als de oorlog je pad kruist, Delft
“Ik zal zeker nu anders door de stad lopen met meer oog voor de Struikelstenen.” – een bezoeker

Maas theater en dans – Oorlog in mij, Rotterdam
“Persoonlijk greep het mij aan dat jullie de uitspraken van mijn moeder over het opnemen van de onderduiker uit Afrika in het interview met Marie Claire letterlijk gebruikten.” – Wim Laauwen, de persoon die geïnterviewd is over de tweede wereldoorlog en inspiratie was voor deze voorstelling:

Tegen het vergeten, Plein Theater, Amsterdam
“Prachtig hoe jonge mensen dit verhaal vertellen en zo nu zelf en ons leren dat niet ieder verhaal een begin en een eind heeft. Mooi initiatief om dit zo te doen.”
“Mooi concept, je verdiepen in één persoon en daarmee het verleden van miljoenen mensen vertolken. Als de ouderen er niet meer zijn nemen de jongeren de verhalen over, heel indrukwekkend!”
“Geeft veel stof tot nadenken. Met deze jeugd blijft een hoop op een betere wereld!”

Strijders, de Meervaart Jong, Amsterdam
“Lieve acteurs, Ik heb het boek geschreven ‘’Jacoba van Tongeren’’ en de onbekende verzetshelden van Groep 2000 in opdracht van Paul van Tongeren. In al die maanden dat ik achter mijn pc bezig was met de teksten en verhalen kon ik niet vermoeden dat er op een dag zo’n prachtige voorstelling zou komen. Ik vind het ronduit ontroerend hoe jullie dit hebben verbeeld. Dank jullie wel!” Trudy Admiraal

Hotel Modern – Kamp, Theater Rotterdam
“Aan het einde, toen het zaallicht al was gedoofd, bleef het lang stil. Vooral heel aangrijpend om deze lange stilte, waarin je ieders gedachten als het ware boven de zaal voelde zweven, mee te maken.” Gerda Roest

Apollo First Theater – Ein Lied Geht Um Die Welt, Joseph Schmidt, Amsterdam
“Deze jaarlijkse traditie is een pareltje aan de culture kroon van onze hoofdstad . In het Hart van de wijk waar zoveel oorlogsgeschiedenis is geschreven.”

Verboden muziek herwonnen, Koninklijke Wachtkamer, Amsterdam CS
“Dankjulliewel voor de mooie voorstelling. Wij (twee-bijna afgestudeerde- geschiedenis studenten) vonden het een prachtig inkijkje in de tijdsgeest van de oorlog. Tot mijn grote verbazing kom ik van vier of vijf liedjes grote stukken meezingen. geen idee waar ik dat heb opgepikt. We kwamen rechtstreeks van de herdenking op de dam: het was een bijzondere avond.” Hartelijke groet, Maaike en Janna

Lars Brinkman – Männerbund, Bellevue, Amsterdam
“Een boel stof tot nadenken geeft Lars ons mee…. Het nadenken duurt nog minuten, uren, dagen en mogelijk hebben we over een jaar wel een booster nodig. Dankjewel Lars.”

De Witte Pomp – De Jas, Theater Walhalla, Rotterdam
“Sjonge jonge jonge wat een prachtige, pijnlijke, heftige, bezielde theaterervaring. Een eerbetoon aan dit indrukwekkende verhaal uit onze geschiedenis. Je brengt het tot leven met zoveel lagen, perspectieven en liefde. De kracht en noodzaak van verbeelding om te overleven in pikdonkere tijden. Hoe je dit allemaal hebt gemaakt, wat een energie heb je erin gestopt. Diepe buiging.” Sanne Verkaaijk

Emma Lesuis – Meer dan bauxiet, Frascati Theater, Amsterdam
“Werkelijk een hele mooie interessante voorstelling, heel mooi. Heden en verleden verweven en bijzonder om de bewegende beelden te zien, goed dat deze films bewaard zijn. Verder ook goed dat er eindelijk aandacht is voor de oorlogsstrijd in Suriname, daar wist ik niets van. Dus kortom: Heel goed! benieuwd wat er verder uitkomt.”
“Ik heb echt genoten deze afgelopen twee dagen in Frascati om twee keer voor een uitverkochte zaal te spelen. Het was bijzonder om met dit onderwerp en materiaal bezig te zijn en nog bijzonder om het te kunnen delen met het publiek. Let’s see where it goes to. Dank om te komen. Liefs Emma Lesuis”

Theater Na de Dam Producties – De Oost bevrijd?, Carré, Amsterdam
“Prachtige en zeer indrukwekkende voorstelling die mij nog lang zal bijblijven. Door de persoonlijke verhalen kwamen deze ‘ abstracte’ verhalen tot leven en erg dichtbij, waardoor ik zelf ook meer inzicht heb gekregen in mijn persoonlijke familiegeschiedenis.” Tim (35 jaar)
“Prachtige dialogen van een trio dat ons historisch geweten scherpt!” (een bezoeker)
“Indrukwekkend schiet tekort als benaming van het gevoel. het is goed dat deze verhalen worden verteld. Dat kan niet vaak genoeg gebeuren. Hulde aan de acteurs voor deze prestatie!” – Liesbeth de Goede (64)
“Herkenbaar, glimpen van verhalen van mijn familie, waarin Chinees, Javaans en Nederlands bloed is vermengd. Indrukwekkende voorstellingen die realistisch en met emoties worden uitgevoerd. Wat een prachtige indrukwekkende vertelling.” Tom (33)
“Wat een prachtige knappe en ontroerende voorstelling.” Suzanne Liem
“Een indrukwekkende presentatie van gecompliceerd verleden en heden.” Jan-Peter
“Een uur nadat op de Dam de zin der zinnen werd uitgesproken en dan met deze voorstelling 4 mei mogen afsluiten was denk ik gewoon historisch.” Joost
“Indrukwekkende verhalen die vooral ook de complexiteit laten zien. Mooi dat zoveel kanten van de geschiedenis worden belicht. Zelf herkende ik kleine mini stukjes met een opa en oma uit Indonesië. Die verbondenheid die ik voelde, dat we veel met elkaar deden, is heel bijzonder. Dank!”
“Wat een fantastische voorstelling. Jullie vertelden een belangrijk verhaal, direct uit je hart. Juist die emotie gaf het verhaal een diepere laag. Ontzettend bedankt.” Marieke
“Een avond met prachtige indrukken. Veel herkenning over het moeilijk onder woorden te brengen van familie, wat het voor generaties daarna niet makkelijker maakt.”
“De geschiedenis van onze vaders werd mooi en emotioneel beschreven. Dank daarvoor.” Merlijn, 23 jaar
“Heel aangrijpend om voor ons zulke bekende verhalen zo mooi vertaald te zien op het toneel en natuurlijk in Carré. Fijn om te zien hoe onze Indische geschiedenis en ons Indisch heden een podium krijgt.” Dewi, 23 jaar
“Prachtige voorstelling, als pinda sommige dingen herkenbaar van opa x.” Brenda, 36 jaar
“Prachtige verhalen, precies wat er nodig is om de Indische Molukse en Nederlandse geschiedenis aan iedere Nederlander door te geven!” Reinier Kraft van Ermel, 39
“Prachtige voorstelling, met ruimte voor meerdere perspectieven. Wekt nieuwsgierigheid en interesse om verder op onderzoek te gaan.” een bezoeker, leeftijd 25 jaar
“Mooie vibe, manier van vertellen (laagdrempelig= positief).” Ester, 29 jaar

Column #4 door Bjorn Uyens

Posted by

Het verleden schrijven in tegenwoordige tijd

In 2019 vroeg het Sociaal Cultureel Planbureau aan meer dan 5.000 Nederlanders, uit alle provincies, uit alle leeftijdscategorieën en met allerlei verschillende afkomsten, wat volgens hen het meest bijdraagt aan de verbondenheid in Nederland.

Raad maar…

Sinterklaas?
Nee.

Elfstedentocht nee, Oranjegevoel misschien?

In de top 5 staan ze alle drie niet.

Wat er wel in staat? 4 mei, 5 mei en vrijheid (naast de Nederlandse taal en koningsdag).

Twee weken geleden toen ik in de auto onderweg was naar Wageningen voor onze tv-uitzending en ik om 20:00 stil op de afrit luisterde naar de stilte, kwam dat weer even terug. We hebben het vaak over dat jongeren zich niet verbonden voelen met WOII, dat nieuwkomers zich er niet toe kunnen verhouden. Dat zou dan komen omdat ze het niet zelf hebben meegemaakt, of omdat het hun cultuur niet is. Ik dacht tijdens de twee minuten stilte even aan theatermaker Ioana Tudor die in een gesprek zei: “Je hoeft echt niet Joods, Roma, Sinti, LHBTQI+ of iemand met een beperking te zijn om te begrijpen dat de moord op 6 miljoen mensen om hun afkomst, geaardheid of beperking een slecht idee is”.

Een dag later op 5 mei was ik in mijn buurttheater voor een jongerenvoorstelling. Theater Na de Dam werkt ieder jaar met honderden jongeren die een voorstelling willen maken over WOII en wat het betekent voor vandaag. Waarschijnlijk was er ook een voorstelling bij jou in de buurt?

Na de voorstelling schoven we aan voor een Vrijheidsmaaltijd, georganiseerd door het herdenkingscomité in de buurt. Salima, Sara, Fatima, Ilyad, Mijke en nog 17 anderen zijn het jongste comité van Nederland. Naast de Vrijheidsmaaltijd organiseerden ze de 4 mei-herdenking in de straat om de hoek waar de eigenaar van een IJssalon, Ernst Cahn, in verzet kwamen tegen de bezetter. Hij werd opgepakt en in februari 1941 de eerste Jood en verzetsman die door de Nazi’s is terechtgesteld. Mijke, Fatima, Salima en de bezoekers van de herdenking lijken niet op Ernst Cahn. Maar wat er in 1941 gebeurde, was in hun buurt, op de plek waar ze dagelijks langslopen op weg naar de supermarkt. Zo is het dichterbij.

Het is dichterbij als ik denk aan de 2.200 voetballers van honderden clubs in Nederland die zijn vermoord en van wie de verhalen zijn uitgezocht door historicus Jurryt van de Vooren. Een speler van jouw club, gestorven als soldaat of in het kamp.

Het is dichterbij als op het 5 mei plein in Wageningen de acteurs Jacob Derwig en Sam Ghilane de brieven voorlezen van Bernie en Ellis. Twee geliefden die uit elkaar getrokken werden door de oorlog en van wie alleen Ellis de oorlog overleefde. Ze schreven elkaar die brieven, ieder in een eigen schrift, met het idee dat ze deze na de oorlog aan elkaar konden geven op het bankje waar ze hadden afgesproken elkaar te ontmoeten. Bernie is daar nooit gekomen. Onze dochter is 21 en zag de uitzending. Ze lijkt niet op Bernie of Ellis, maar ze was diep geraakt door de wreedheid van een in de kiem gesmoorde liefde. Een liefde die zij wel heeft, met een geliefde die ze kan zien wanneer ze dat wil, dichterbij.

Zoals Ioana zegt: Je hoeft echt niet Joods, Roma, Sinti, LHBTQI+ of iemand met een beperking te zijn om te begrijpen dat de moord op 6 miljoen mensen om hun afkomst, geaardheid of beperking een slecht idee is.

Er is een dichterbij voor iedereen.


Bjorn Uyens is zakelijk leider van Theater Na de Dam.

Aftermovie

Posted by

Zo lang mogelijk genieten we na van Theater na de Dam 2022, van 126 voorstellingen in heel Nederland, van 33 jongerenvoorstellingen en de mooie televisie-uitzending Vuur van de Vrijheid. We hebben een aftermovie voor je:

In de media

Posted by

Theater Na de Dam had veel media-aandacht. Wil je nog eens teruglezen, -kijken en -luisteren? Dat kan hier.

Charlie Chan Dagelet bij VPRO Nooit meer slapen (radio) INTERVIEW Charlie Chan
Sylvia Pessireron en Dido Michielsen bij NOS radio Met het oog op morgen
Emma Lesuis bij NOS radio Met het oog op morgen
Jaïr Stranders bij AVRO TROS Radio 4 Opium
Jaïr Stranders bij NPO radio De nacht van EO
Jaïr Stranders bij NPO1 radio EO Langs de Lijn
Ksenia Marasanova bij NPO Radio 1 Kunststof
Olga Zuiderhoek en Gerard Bouwhuis bij Khalid en Sophie (NPO 1 tv)

Jongerenproject Enschede in Dagblad Trouw
Interview Charlie Chan Dagelet en Olivier Diepenhorst in Parool
Overzichtsverhaal in Telegraaf
Interview Emma Lesuis in Volkskrant
Interview Bo Tarenskeen en Emma Lesuis in NRC

Recensie De Oost bevrijd in Theaterkrant
Recensie Meer dan bauxiet in Theaterkrant
Recensie De Crux in Theaterkrant

Column: Voorstelling met klote einde

Posted by

Theatermaker Leander Breen maakte met Drentse jongeren de voorstelling Ondergronds in Diever. Hij schreef er op 5 mei jl. een column over.

“Ik heb nog nooit een voorstelling gemaakt met zo’n klote einde. Dit vertelde ik aan m’n spelers tijdens de eerste scriptlezing in maart voor de voorstelling Ondergronds. We lazen de eerste (veel te lange en informatieve) versie van het script. Het einde van het verhaal is verdrietig en hard, maar wel de werkelijkheid.

Het raakte de spelers. Ze waren stil. Alles behalve stil waren ze de afgelopen vier dagen tijdens het laatste repetitie proces. We zijn enthousiast druk met de praktisch kanten van de voorstelling bezig en de hoofdfocus ligt iets minder op het verhaal. Waar moeten we nou staan? 36 Scènes in een uur met verschillende omkledingen, stoelen verplaatsen, bewegingsfrases en herhaling met kleine verschillen. Het verhaal op de achtergrond en de afspraken tot in den treuren herhalen. Totdat gisteren (4 mei) een speler aankwam bij onze speellocatie en van haar fiets afstapte. Ze vertelde hoe ze plots tijdens haar fietstocht door alle vlaggen die halfstok hingen weer besefte welk verhaal we aan het vertellen zijn. Meerdere spelers waren stil. We herdenken de jonge mannen uit ons verhaal die overleden zijn. Die hun leven op het spel hebben gezet voor het leven van een ander. Vergelijkingen naar het nu worden gemaakt, de angst komt opeens heel dichtbij en de blijheid dat wij hier nog deze voorstelling kunnen spelen in vrijheid gelukkig ook, maar ook weer met de kanttekening voor hoe lang? Vervolgens stapten we ons zelf gecreëerde theater, een oud restaurant, binnen en stond de dag weer in teken van alle puntjes op de i zetten voor de voorstelling.

20.00 uur. We zijn twee minuten stil. Opnieuw een moment van bezinning. Waar de 2 minuten voorheen voor de meeste spelers 2 lege minuten waren, zijn de 2 minuten nu te snel voorbij gegaan. Vele gedachtes raasden door hun hoofden. Opnieuw biggelen tranen over wangen. Opnieuw bespreken we de materie. Het toen en het nu voor hun nog nooit zo dichtbij gebracht. Ik zei dat straks 100 mensen een uur lang de tijd nemen om naar ons verhaal te luisteren. Het verhaal van 6 jonge mannen die een onderduikershol in een bos bouwen om uit handen van de Duitsers te blijven. Drie kilometer verwijderd van onze speellocatie.

Dit is waarom mijn vak zo mooi is. We maken met Roestvrij theater ook een productie waarin we op lichtvoetige wijze actuele maatschappijkritiek hebben, maar het contrast maakt ons zo rijk. In samenwerking met Theater Na de Dam geven we woorden aan verhalen die hierdoor opnieuw een stem krijgen. Jongerentheater dat verder gaat dan de standaard persoonlijke en talent-ontwikkeling dat bij theater maken komt kijken. Historisch besef, in vergelijking met het nu en een enorme verbrede blik op de wereld en elkaar.

Door deze ervaringen besef ik des te meer hoe belangrijk cultuur voor kinderen en jongeren is in een maatschappij die steeds meer individualiseert en waar de lontjes steeds korter worden. We nemen de tijd om samen achter de schermen te praten en te luisteren. We delen onze bevindingen graag met publiek om hun onze vragen op te gooien en het gesprek op gang te brengen. De ervaring die deze spelers rijker zijn geworden, zullen hen vormen en een mooier, socialer en begripvoller mens maken. Ik hoop dat Nederland ooit een politiek krijgt die cultuur net zo hoog op de prioriteitenlijst gaat zetten als sport. Dat ze inzien hoe sport en cultuur elkaar fysiek en mentaal versterken voor de gezondheid van onze toekomstige volwassenen.

Om zo’n voorstelling tot stand te brengen komt veel kijken. Eerst al het financieren, de professionele inzet om ook artistiek en productioneel een goede voorstelling neer te zetten. Het is geen hobby, het blijft werk en je wil je mensen zo goed mogelijk betalen. Je wil tijd nemen voor historisch onderzoek, het verhaal zo goed mogelijk, de tijd en de ruimte maken om samen met de spelers en het team de diepte in te gaan. Naast de financiën, de artistieke en productionele kunde van het team kunnen we niet zonder de onvolprezen inzet van onze vrijwilligers voor en achter de schermen. Zonder deze vrijwilligers, die al maanden bezig zijn met voorbereiden, flexibel meegaan in de constante veranderingen in het maakproces en nergens voor achteruit deinzen, kunnen we geen voorstellingen maken. De verbondenheid en de kracht van al deze mensen samen maken mij zo’n gelukkig mens. Door de inzet van al deze mensen samen kunnen we zulke bijzondere voorstellingen blijven maken.