Waarom herdenken?

Blog Jaïr Stranders_13 oktober 2025

Waarom herdenken? Het is een vraag die wij als Theater Na de Dam nadrukkelijk willen stellen – juist nu. Terwijl onschuldige mensen lijden, de samenleving verdeeld raakt en waarheden botsen, lijkt het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust soms een ritueel geworden dat zijn morele houvast verliest. Zeker wanneer overheden vasthouden aan formele plechtigheden, maar zich zichtbaar te weinig inzetten om hedendaags onrecht en geweld te stoppen.

Toch weten wij bij Theater Na de Dam dat herdenken méér is dan stilstaan bij het verleden. Het is een levende praktijk – een oefening in compassie en medemenselijkheid – die ons telkens opnieuw de vraag stelt: wat betekent het, in deze tijd, om verantwoordelijkheid te nemen voor wat we zien, wat we voelen, wat we doen?

Herdenken vraagt ons hoofd, hart én handen: kennis van het verleden, het vermogen om ons in de ander te verplaatsen, en de moed om ons handelen daarop af te stemmen. Zo nemen we de waarschuwingen van de geschiedenis mee in de toekomst die we samen maken.

Daarbij willen wij niet meegaan in het absolute van twee uitersten, maar het veelkleurige midden zichtbaar maken, daar waar radicale openheid voor dialoog kan bestaan. Juist de meerderheid die nuance zoekt, die luistert, die elkaar vasthoudt, die de-escalatie zoekt boven eenzijdigheid die leidt tot verdeeldheid. We moeten ons niet tegen elkaar uit laten spelen. Dat vraagt waakzaamheid: de bereidheid om kritisch te kijken, maar ook om niet mee te glijden in morele stelligheid of demonisering.

Wij weten dat theater daarin een unieke rol speelt. Het schept ruimte voor veelstemmigheid, voor verbeelding, voor het ervaren van perspectieven die niet de onze zijn. Theater laat voelen wat geschiedenis met mensen doet, en maakt invoelbaar hoe keuzes – zowel toen én nu – levens bepalen. Zoals de geschiedenis niet plat te slaan is, niet zwart/wit is, is het heden dat ook niet. Kennis van de geschiedenis kan tot handelen aanzetten; niet met slogans, maar met een dieper besef van onze verantwoordelijkheid als burgers in een open samenleving.

Daarom gaan wij bij Theater Na de Dam door met het vertellen van verhalen over de periode van de Tweede Wereldoorlog vanuit meerdere perspectieven, juist in een wereld die in brand staat. Omdat het verleden ons herinnert dat de democratische rechtstaat, waardigheid en menselijkheid nooit vanzelfsprekend zijn. Omdat we elkaar niet mogen kwijtraken in een wereld die steeds vaker kiest voor haat. Omdat zelfs in tijden van verdeeldheid de keuze voor menselijkheid altijd opnieuw gemaakt moet worden.

Deze blog is tot stand gekomen op basis van wekelijkse gesprekken van team Theater Na de Dam en met betrokkenheid van bestuursleden over ons standpunt, onze rol, onze missie en visie in een wereld die in brand staat.