Archief voor mei, 2022

Column #4 door Bjorn Uyens

Posted by

Het verleden schrijven in tegenwoordige tijd

In 2019 vroeg het Sociaal Cultureel Planbureau aan meer dan 5.000 Nederlanders, uit alle provincies, uit alle leeftijdscategorieën en met allerlei verschillende afkomsten, wat volgens hen het meest bijdraagt aan de verbondenheid in Nederland.

Raad maar…

Sinterklaas?
Nee.

Elfstedentocht nee, Oranjegevoel misschien?

In de top 5 staan ze alle drie niet.

Wat er wel in staat? 4 mei, 5 mei en vrijheid (naast de Nederlandse taal en koningsdag).

Twee weken geleden toen ik in de auto onderweg was naar Wageningen voor onze tv-uitzending en ik om 20:00 stil op de afrit luisterde naar de stilte, kwam dat weer even terug. We hebben het vaak over dat jongeren zich niet verbonden voelen met WOII, dat nieuwkomers zich er niet toe kunnen verhouden. Dat zou dan komen omdat ze het niet zelf hebben meegemaakt, of omdat het hun cultuur niet is. Ik dacht tijdens de twee minuten stilte even aan theatermaker Ioana Tudor die in een gesprek zei: “Je hoeft echt niet Joods, Roma, Sinti, LHBTQI+ of iemand met een beperking te zijn om te begrijpen dat de moord op 6 miljoen mensen om hun afkomst, geaardheid of beperking een slecht idee is”.

Een dag later op 5 mei was ik in mijn buurttheater voor een jongerenvoorstelling. Theater Na de Dam werkt ieder jaar met honderden jongeren die een voorstelling willen maken over WOII en wat het betekent voor vandaag. Waarschijnlijk was er ook een voorstelling bij jou in de buurt?

Na de voorstelling schoven we aan voor een Vrijheidsmaaltijd, georganiseerd door het herdenkingscomité in de buurt. Salima, Sara, Fatima, Ilyad, Mijke en nog 17 anderen zijn het jongste comité van Nederland. Naast de Vrijheidsmaaltijd organiseerden ze de 4 mei-herdenking in de straat om de hoek waar de eigenaar van een IJssalon, Ernst Cahn, in verzet kwamen tegen de bezetter. Hij werd opgepakt en in februari 1941 de eerste Jood en verzetsman die door de Nazi’s is terechtgesteld. Mijke, Fatima, Salima en de bezoekers van de herdenking lijken niet op Ernst Cahn. Maar wat er in 1941 gebeurde, was in hun buurt, op de plek waar ze dagelijks langslopen op weg naar de supermarkt. Zo is het dichterbij.

Het is dichterbij als ik denk aan de 2.200 voetballers van honderden clubs in Nederland die zijn vermoord en van wie de verhalen zijn uitgezocht door historicus Jurryt van de Vooren. Een speler van jouw club, gestorven als soldaat of in het kamp.

Het is dichterbij als op het 5 mei plein in Wageningen de acteurs Jacob Derwig en Sam Ghilane de brieven voorlezen van Bernie en Ellis. Twee geliefden die uit elkaar getrokken werden door de oorlog en van wie alleen Ellis de oorlog overleefde. Ze schreven elkaar die brieven, ieder in een eigen schrift, met het idee dat ze deze na de oorlog aan elkaar konden geven op het bankje waar ze hadden afgesproken elkaar te ontmoeten. Bernie is daar nooit gekomen. Onze dochter is 21 en zag de uitzending. Ze lijkt niet op Bernie of Ellis, maar ze was diep geraakt door de wreedheid van een in de kiem gesmoorde liefde. Een liefde die zij wel heeft, met een geliefde die ze kan zien wanneer ze dat wil, dichterbij.

Zoals Ioana zegt: Je hoeft echt niet Joods, Roma, Sinti, LHBTQI+ of iemand met een beperking te zijn om te begrijpen dat de moord op 6 miljoen mensen om hun afkomst, geaardheid of beperking een slecht idee is.

Er is een dichterbij voor iedereen.


Bjorn Uyens is zakelijk leider van Theater Na de Dam.

Aftermovie

Posted by

Zo lang mogelijk genieten we na van Theater na de Dam 2022, van 126 voorstellingen in heel Nederland, van 33 jongerenvoorstellingen en de mooie televisie-uitzending Vuur van de Vrijheid. We hebben een aftermovie voor je:

In de media

Posted by

Theater Na de Dam had veel media-aandacht. Wil je nog eens teruglezen, -kijken en -luisteren? Dat kan hier.

Charlie Chan Dagelet bij VPRO Nooit meer slapen (radio) INTERVIEW Charlie Chan
Sylvia Pessireron en Dido Michielsen bij NOS radio Met het oog op morgen
Emma Lesuis bij NOS radio Met het oog op morgen
Jaïr Stranders bij AVRO TROS Radio 4 Opium
Jaïr Stranders bij NPO radio De nacht van EO
Jaïr Stranders bij NPO1 radio EO Langs de Lijn
Ksenia Marasanova bij NPO Radio 1 Kunststof
Olga Zuiderhoek en Gerard Bouwhuis bij Khalid en Sophie (NPO 1 tv)

Jongerenproject Enschede in Dagblad Trouw
Interview Charlie Chan Dagelet en Olivier Diepenhorst in Parool
Overzichtsverhaal in Telegraaf
Interview Emma Lesuis in Volkskrant
Interview Bo Tarenskeen en Emma Lesuis in NRC

Recensie De Oost bevrijd in Theaterkrant
Recensie Meer dan bauxiet in Theaterkrant
Recensie De Crux in Theaterkrant

Column: Voorstelling met klote einde

Posted by

Theatermaker Leander Breen maakte met Drentse jongeren de voorstelling Ondergronds in Diever. Hij schreef er op 5 mei jl. een column over.

“Ik heb nog nooit een voorstelling gemaakt met zo’n klote einde. Dit vertelde ik aan m’n spelers tijdens de eerste scriptlezing in maart voor de voorstelling Ondergronds. We lazen de eerste (veel te lange en informatieve) versie van het script. Het einde van het verhaal is verdrietig en hard, maar wel de werkelijkheid.

Het raakte de spelers. Ze waren stil. Alles behalve stil waren ze de afgelopen vier dagen tijdens het laatste repetitie proces. We zijn enthousiast druk met de praktisch kanten van de voorstelling bezig en de hoofdfocus ligt iets minder op het verhaal. Waar moeten we nou staan? 36 Scènes in een uur met verschillende omkledingen, stoelen verplaatsen, bewegingsfrases en herhaling met kleine verschillen. Het verhaal op de achtergrond en de afspraken tot in den treuren herhalen. Totdat gisteren (4 mei) een speler aankwam bij onze speellocatie en van haar fiets afstapte. Ze vertelde hoe ze plots tijdens haar fietstocht door alle vlaggen die halfstok hingen weer besefte welk verhaal we aan het vertellen zijn. Meerdere spelers waren stil. We herdenken de jonge mannen uit ons verhaal die overleden zijn. Die hun leven op het spel hebben gezet voor het leven van een ander. Vergelijkingen naar het nu worden gemaakt, de angst komt opeens heel dichtbij en de blijheid dat wij hier nog deze voorstelling kunnen spelen in vrijheid gelukkig ook, maar ook weer met de kanttekening voor hoe lang? Vervolgens stapten we ons zelf gecreëerde theater, een oud restaurant, binnen en stond de dag weer in teken van alle puntjes op de i zetten voor de voorstelling.

20.00 uur. We zijn twee minuten stil. Opnieuw een moment van bezinning. Waar de 2 minuten voorheen voor de meeste spelers 2 lege minuten waren, zijn de 2 minuten nu te snel voorbij gegaan. Vele gedachtes raasden door hun hoofden. Opnieuw biggelen tranen over wangen. Opnieuw bespreken we de materie. Het toen en het nu voor hun nog nooit zo dichtbij gebracht. Ik zei dat straks 100 mensen een uur lang de tijd nemen om naar ons verhaal te luisteren. Het verhaal van 6 jonge mannen die een onderduikershol in een bos bouwen om uit handen van de Duitsers te blijven. Drie kilometer verwijderd van onze speellocatie.

Dit is waarom mijn vak zo mooi is. We maken met Roestvrij theater ook een productie waarin we op lichtvoetige wijze actuele maatschappijkritiek hebben, maar het contrast maakt ons zo rijk. In samenwerking met Theater Na de Dam geven we woorden aan verhalen die hierdoor opnieuw een stem krijgen. Jongerentheater dat verder gaat dan de standaard persoonlijke en talent-ontwikkeling dat bij theater maken komt kijken. Historisch besef, in vergelijking met het nu en een enorme verbrede blik op de wereld en elkaar.

Door deze ervaringen besef ik des te meer hoe belangrijk cultuur voor kinderen en jongeren is in een maatschappij die steeds meer individualiseert en waar de lontjes steeds korter worden. We nemen de tijd om samen achter de schermen te praten en te luisteren. We delen onze bevindingen graag met publiek om hun onze vragen op te gooien en het gesprek op gang te brengen. De ervaring die deze spelers rijker zijn geworden, zullen hen vormen en een mooier, socialer en begripvoller mens maken. Ik hoop dat Nederland ooit een politiek krijgt die cultuur net zo hoog op de prioriteitenlijst gaat zetten als sport. Dat ze inzien hoe sport en cultuur elkaar fysiek en mentaal versterken voor de gezondheid van onze toekomstige volwassenen.

Om zo’n voorstelling tot stand te brengen komt veel kijken. Eerst al het financieren, de professionele inzet om ook artistiek en productioneel een goede voorstelling neer te zetten. Het is geen hobby, het blijft werk en je wil je mensen zo goed mogelijk betalen. Je wil tijd nemen voor historisch onderzoek, het verhaal zo goed mogelijk, de tijd en de ruimte maken om samen met de spelers en het team de diepte in te gaan. Naast de financiën, de artistieke en productionele kunde van het team kunnen we niet zonder de onvolprezen inzet van onze vrijwilligers voor en achter de schermen. Zonder deze vrijwilligers, die al maanden bezig zijn met voorbereiden, flexibel meegaan in de constante veranderingen in het maakproces en nergens voor achteruit deinzen, kunnen we geen voorstellingen maken. De verbondenheid en de kracht van al deze mensen samen maken mij zo’n gelukkig mens. Door de inzet van al deze mensen samen kunnen we zulke bijzondere voorstellingen blijven maken.

Terugkijktip: Vuur van de Vrijheid

Posted by

Theater op televisie! Onze televisie-uitzending Vuur van de Vrijheid (4 mei 23:08 op NPO1) kun je terugkijken via NPOstart.

Acteurs Jacob Derwig en Sam Ghilane droegen fragmenten voor uit de ‘dagboekbrieven’ die de geliefden Bernie Spier en Ellis Cohen Paraira elkaar tijdens de oorlog schreven. Karsu, Meau, Jamai, Roziena, Paul van Vliet, Faela, Meral Polat, Victoria Koblenko, Yentl en De Boer en Jungle by Night sloten met muziek, spoken word en speciaal geschreven teksten aan op het thema oorlog en herdenken.

De presentatie was van Winfried Baijens en Nina Spijkers deed de regie.
Productie: NOS, Theater Na de Dam, Wageningen45, Xsaga.
Producent: Inger Stam. 

Vuur van de Vrijheid is het vervolg op Nacht Na de Dam.