Schemermens

Posted by

Een muzikaal verteltheater
over licht vinden in het duister

Kort na de Tweede Wereldoorlog zoekt de joodse advocaat Salomon Zeitscheck naar antwoorden om zijn menselijkheid te hervinden. Hij vertoeft vaak in de schemering, tussen de schimmen van zijn verdwenen geliefden. Al schrijvend probeert Zeitscheck licht te vinden in de duisternis binnen en buiten hem. Hij voelt zich verwant met de Bijbelse figuur Job die alles verloor en toch niet verbitterd raakte. Maar als Zeitscheck in zijn zoektocht dreigt vast te lopen, zet een onverwacht geschenk hem op een heel ander spoor.
‘Schemermens’ is een aangrijpend verhaal gebaseerd op de novelle ‘Drie rode rozen’ en de oorlogsdagboeken van de joodse auteur Abel Herzberg (1893 – 1989). Romanpersonage Salomon Zeitscheck wordt gezien als het alter ego van de schrijver die tijdens de oorlog in concentratiekamp Bergen-Belsen gevangen zat.

Tijdens deze theatrale vertelvoorstelling klinkt er klassieke muziek van o.a. Edvard Grieg, Jean Sibelius en Arvo Pärt, maar ook Russische tangomuziek en eigen (jazzy) composities.

Gesprek Voor de Dam: Hoe houd je herdenken levend?

Posted by

Tachtig jaar na de bevrijding bewaakt de koninklijke marechaussee de ingangen van Joodse scholen. De laatste ooggetuigen verdwijnen. En de Holocaust wordt vandaag de dag steeds gebruikt als onderwerp in politieke discussie. Hoe houd je herdenken levend, zonder het te verliezen aan de polarisatie?

Aan de vooravond van de Nationale Dodenherdenking gaan Adriaan van Dis, David Wertheim, Frida Boeke en Willem Wagenaar met elkaar in gesprek over wat het betekent te gedenken in een verdeelde samenleving, en welke eisen dat stelt aan onderwijs, literatuur en burgerschap.

Adriaan van Dis hield onlangs de eerste Loe de Jong-lezing. Hij pleit voor wat hij ‘verplaatsingskunde’ noemt: het vermogen je te verplaatsen in het verhaal van de ander, ook als dat verhaal botst met het jouwe.

Over Gesprek Voor de Dam
Elk jaar organiseert De Balie in samenwerking met Theater Na de Dam Gesprek Voor de Dam. In aanloop naar de Nationale Dodenherdenking op 4 mei gaan we met gasten en publiek in gesprek over wat de herdenking in deze tijd betekent en waar het nog te weinig over gaat.

Over de sprekers
David Wertheim
 is cultuurhistoricus en directeur van het Menasseh Ben Israel Instituut. In Waar gaat het over als het over Joden gaat?(2022) stelt hij de vraag of het debat over Joden eigenlijk wel over Joden gaat.

Frida Boeke schrijft over activisme en engagement. Zij reflecteert op hoe de betrokkenheid van jongere generaties bij hedendaags onrecht zich kan verhouden tot het herdenken van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.

Willem Wagenaar is onderzoeker aan de Anne Frank Stichting en werkt aan de toekomst van Holocaustonderwijs in een tijd waarin de oorlog steeds verder weg komt te liggen.

Adriaan van Dis publiceer romans en verhalen. Zijn boeken zijn in vele talen vertaald en veelvuldig genomineerd. Indische duinen (1994) werd bekroond met de Gouden Uil en Ik kom terug met de Libris Literatuurprijs 2015. In hetzelfde jaar ontving hij de Constantijn Huygens-prijs voor zijn totale oeuvre.

Pizza, pasta, pannenkoeken & praten

Posted by

Wat gebeurt er als we op 4 mei niet alleen herdenken, maar ook met elkaar aan tafel gaan? Het Nationale Theater en de Participatie Keuken nodigen mensen uit heel Den Haag uit voor een interactieve Aanschuiftafel op het toneel in Theater aan het Spui. Deze avond gaan we samen eten, luisteren en het gesprek aan over vrijheid en de tijd waarin we leven.

In een grote stad is ontmoeting geen vanzelfsprekendheid. Den Haag noemt zich de Stad van Vrede en Recht. We leven inmiddels 81 jaar in vrijheid, daar mogen we dankbaar voor zijn. Tegelijkertijd weten we dat vrede meer is dan de afwezigheid van geweld. Polarisatie groeit. Ook in onze stad staan we soms meer tegenover elkaar dan naast elkaar.

Herdenken roept de belofte op: dit nooit meer. Maar wat betekent die belofte vandaag? Hoe blijven we elkaar als mens zien in een tijd die ons uit elkaar trekt? En hoe blijven we in gesprek als we recht tegenover elkaar staan?

Daarom organiseren we op 4 mei een Aanschuiftafel op het toneel. Het eten wordt verzorgd door de Participatie Keuken. In een tijd waarin we vaak tegenover elkaar staan, kiezen we ervoor om naast elkaar te zitten. Aan tafel.

De avond vindt plaats in het kader van Theater Na de Dam, waarin makers in heel Nederland reflecteren op oorlog, vrijheid en herdenken.

Tijdens een gezamenlijk driegangendiner (€7) gaan we met elkaar in gesprek over vrijheid, herdenken en wat deze tijd van ons vraagt, begeleid door vragen en opdrachten. Tussen de gangen is er ruimte voor korte optredens van jonge Haagse makers, persoonlijke verhalen en momenten van reflectie. Tegelijkertijd ontmoet je nieuwe mensen uit verschillende delen van de stad en is er ruimte om te luisteren, te delen en elkaar te ontmoeten, zonder dat we het met elkaar eens hoeven te zijn.

Om 20.00 uur luisteren we naar de herdenking op de Waalsdorpervlakte. Daarna praten we verder en ronden we de avond af.

Woorden over vrijheid

Posted by

Hoe verhouden we ons tot elkaar in een wereld die steeds vaker kiest voor uitsluiting en haat?

Negen jongeren werken, onder begeleiding van schrijver en dichter Merlijn Huntjens, aan een eigen tekst. Hun inspiratie halen ze uit het thema van Theater na de Dam en uit de verhalen achter de struikelsteentjes in Maastricht. De goudkleurige steentjes die je vast weleens hebt gezien en waar je misschien al vaak ongemerkt overheen bent gelopen. Ze liggen verspreid door de hele stad.

Tijdens een reeks bijeenkomsten geven de deelnemers hun ideeën en gedachten vorm op papier. Eén van de teksten krijgt een bijzondere plek: die wordt voorgedragen tijdens de Dodenherdenking in Maastricht op 4 mei 2026. Alle teksten worden bovendien op posters gedrukt en door de stad verspreid.

Op zaterdag 11 april van 13:00 tot 15:00 presenteren de jongeren hun werk. Ze worden daarbij ondersteund en aangemoedigd door een deskundig panel: kinderboekenschrijfster Yvonne de Vries, dichter en beeldend kunstenaar Maarten van den Berg, schrijver in opleiding en student Nederlands aan de Radboud Universiteit Nijmegen Jesper Berkvens, secretaris van het Struikelsteentjescomité Rina Brandt en natuurlijk coach Merlijn Huntjens. Zangeres CLER verzorgt een optreden met haar zelfgeschreven nummer “Stolpersteine”.

Op 4 mei horen we één van de teksten tijdens de Nationale Dodenherdenking in Maastricht.

Daderschap en Herinnering

Posted by

Hoe wordt iemand een dader? Welke mechanismen spelen daarin een rol? Hoe verhouden daders en hun nazaten zich tot het verleden? En hoe kun je voorkomen dat er nieuwe daders ontstaan? Welke rol speelt het belang van (collectieve) herinnering daarin?

Na de Nationale Dodenherdenking stelt De Nationale Opera in het kader van Theater na de Dam deze vragen, omlijst door muziek van de joodse componist Mieczysław Weinberg. Zijn opera Die Passagierin, waarin een voormalig kampbewaakster uit Auschwitz achtervolgd wordt door haar daden in het kamp, staat van 17 april tot en met 2 mei 2026 op het programma van De Nationale Opera.

Dit programma is niet alleen bestemd voor bezoekers van de opera, maar ook voor iedereen met een brede interesse in dit thema.

Programma
Voordracht van Maurits de Bruijn (auteur van o.m. Man maakt stuk, Geweten en Ook mijn Holocaust)

Panelgesprek met hoogleraar Alette Smeulers (Rijksuniversiteit Groningen, gespecialiseerd in oorlogsmisdadigers en auteur van het boek Angstaanjagend Normaal) en onderzoeksjournalist Stijn Reurs (bekend van o.m. de podcast De Nederlandse bewaaksters van Auschwitz en de documentaire De Nederlandse bewakers van Auschwitz)

Zoeken naar de onpeilbare Armand Haagman

Posted by

Armand Haagman was in het begin van de twintigste eeuw een opvallend figuur in het Europese amusementsleven: componist, tekstdichter, pianist, regisseur en avonturier. Hij reisde de wereld rond en bracht nieuwe muziekstijlen zoals jazz en tango-invloeden naar Europa. Zijn naam werd vooral verbonden met revuester Louisette, met wie hij een artistiek en persoonlijk partnerschap vormde. Hij is inmiddels vergeten; hoe is dat mogelijk?

In deze lezing neemt schrijver en theaterhistoricus Danny van Zuijlen het publiek mee in zijn zoektocht naar deze raadselachtige figuur uit de Nederlandse theatergeschiedenis. Aan de hand van originele bladmuziek, muziekfragmenten en door Haagman zelf geschreven melodieën komt zijn werk opnieuw tot leven. Tegelijk vertelt Van Zuijlen over zijn persoonlijke speurtocht naar Haagman: een onderzoek vol verrassende ontdekkingen, tegenstrijdige verhalen en vergeten archieven. Die zoektocht leidt uiteindelijk naar het dramatische en noodlottige einde van Haagmans leven tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Over de gastspreker:
Danny van Zuijlen (1986, Velsen) is verhalenjager en producent in de culturele sector. Hij richt zich met Studio Immersief op het maken van interactieve verhalen. Hij is archivaris bij het Bureau van Vergeten Geschiedenis. In 2025 verscheen zijn boek ‘De ster van de revue – Het wonderbaarlijke leven van Louisette’ over de levenspartner van Armand Haagman.

Entree leden gratis / Entree voor niet-leden € 10,00 (leden HVH € 5,00)

Nummer zonder naam

Posted by

Wat blijft er van een mens over wanneer de naam wordt afgepakt?

De nieuwe theatervoorstelling Nummer zonder naam vertelt het verhaal van Efraïm, een achttienjarige Joodse jongen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanuit het niemandsland van een concentratiekamp kijkt hij terug op zijn leven: het huis waar zijn moeder zong, de boekwinkel van zijn vader, zijn zusje dat overal rondrent. Een gewoon leven, vol kleine momenten. Tot zijn naam verandert in een nummer. Maar achter dat nummer blijft een leven schuilgaan: herinneringen, hoop, angst en een diep menselijk verlangen om gezien te worden.

Met minimale middelen en maximale zeggingskracht ontstaat een intieme voorstelling over ontmenselijking, veerkracht en de kracht van herinnering. Nummer zonder naam raakt aan een donker hoofdstuk uit de geschiedenis, maar vertelt vooral een tijdloos verhaal over wat het betekent om mens te zijn.

Gesprek Voor de Dam 2025

Posted by

De tweede Evelien Gans Lezing wordt gegeven door historicus Simon Schama. Na afloop gaat hij in gesprek met Arnon Grunberg. Dit jaar vindt de Evelien Gans Lezing plaats in het kader van Gesprek Voor de Dam en de Nationale Dodenherdenking. Schama zal ingaan op de manieren waarop de Holocaustherinnering in Nederland wordt vormgegeven en in stand gehouden.

Simon Schama is een gerenommeerd historicus op het gebied van kunstgeschiedenis, Nederlandse, Franse en Joodse geschiedenis. Hij heeft talrijke bekroonde geschiedenisboeken gepubliceerd, zoals Landscape and Memory (1995), Rembrandt’s Eyes (1999) en A History of Britain (2000), en heeft beroemde televisieseries gemaakt zoals The Story of the Jews en, meer recent, The History of Now (2022). Sinds de aanslag op 7 oktober 2023 werkt hij aan een boek over de hedendaagse geschiedenis van de Joden.

De Evelien Gans Lezing
Evelien Gans (1951 – 2018) was een geëngageerd wetenschapper, een kritisch en strijdbaar historicus en een kroniekschrijfster van het joodse leven. Naast haar werk als onderzoeker bij het NIOD (Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie) was ze hoogleraar Hedendaags Jodendom. In 2018 zei ze in een interview met Vrij Nederland: “Ik ben niet alleen Joods, maar ook vrouw, links en historica.” Haar zus Heleen Gans, vriendin Judith Bruinsma en collega Dienke Hondius zijn de initiatiefnemers van de Evelien Gans Lezing om haar nalatenschap te eren. Zij organiseren de lezing samen met De Balie, De Groene Amsterdammer, Joods Cultureel Kwartier en het Menasseh ben Israel Instituut. Dit jaar is de lezing onderdeel van Gesprek Voor de Dam.

Over Gesprek Voor de Dam
Elk jaar organiseert De Balie in samenwerking met Theater Na de Dam Gesprek Voor de Dam. In de aanloop naar Nationale Dodenherdenking op 4 mei gaan we met gasten en publiek in gesprek over thema’s als herdenken, antisemitisme, de Holocaust en tolerantie.

Deze lezing wordt mede mogelijk gemaakt door Stichting Collectieve Maror-gelden Nederland, Vfonds en het Netty Rosenfeld Fonds.


English: Evelien Gans Lecture

The second Evelien Gans Lecture will be given by historian Simon Schama. Afterwards, he will engage in a conversation with Arnon Grunberg. This year, the Evelien Gans Lecture will take place in the context of Gesprek Voor de Dam and National Remembrance Day (Nationale Dodenherdenking). Schama will explore the ways in which Holocaust memory is shaped and sustained in the Netherlands.

Simon Schama is a renowned historian in the fields of art history, Dutch, French, and Jewish history. He has published numerous award-winning history books, such as Landscape and Memory (1995), Rembrandt’s Eyes (1999), and A History of Britain (2000), and has created famous television series such as The Story of the Jews and, more recently, The History of Now (2022). Since the attack on October 7, 2023, he has been working on a book about the contemporary history of Jews.

The Evelien Gans Lecture
Evelien Gans (1951 – 2018) was a committed scholar, a critical and combative historian, and a chronicler of Jewish life. In addition to her work as a researcher at the NIOD (Netherlands Institute for War Documentation), she was a professor of Contemporary Judaism. In 2018, she said in an interview with Vrij Nederland: “I am not only Jewish, but also a woman, left-wing, and a historian.” Her sister Heleen Gans, friend Judith Bruinsma, and colleague Dienke Hondius are the initiators of the Evelien Gans Lecture to honor her legacy. They organize the lecture together with De Balie, De Groene Amsterdammer, Jewish Cultural Quarter, and the Menasseh ben Israel Institute. This year, the lecture is part of Gesprek Voor de Dam.

About Gesprek Voor de Dam
Every year, De Balie, in collaboration with Theater Na de Dam, organizes Gesprek Voor de Dam. In the run-up to National Remembrance Day on May 4, we engage with guests and the public in discussions on themes such as remembrance, antisemitism, the Holocaust, and tolerance.

This lecture is made possible by Stichting Collectieve Maror-gelden Nederland, Vfonds and the Netty Rosenfeld Fund.

80 jaar Vrijheid: De Kunst van de Vrijheid

Posted by

Al 80 jaar genieten we van onze vrijheid, één van belangrijkste waarden in de westerse beschaving. Tegelijk staat de vrijheid onder druk. Met oorlogen in het oosten van Europa, gebroken vriendschappen in het westen overzee en constante geopolitieke verschuivingen lijken we af te stevenen op een toekomst waarin niks zeker is. En als er iets is dat een gevoel van vrijheid bedreigt dan is het onzekerheid, angst en wantrouwen. 

Met het programma 80 jaar Vrijheid: De kunst van het vrij zijn leggen we onze focus op de verantwoordelijkheid die in de vrijheid besloten ligt. Want, we kunnen vrij zijn en moeten er ook zeker van genieten, maar vrij blijven kunnen we slechts volhouden zolang we deze waarde doorgronden en naar haar plichten luisteren.

Om dit in de vingers te krijgen, hebben Bert Woudstra, Ingrid Kleinsma, Machteld van Bronkhorst, Roza Herwig en het Wilminktheater voor Theater Na de Dam een programma samengesteld dat zich toelegt op de kunst van het vrij zijn. 

Eerst kijken we de documentaire van Inge Kleinsma over Bert Woudstra (15 minuten). Daarna wisselen kritieken op en methoden van de vrijheid zich af met operaliederen van de productie van Machteld van Bronkhorst en Roza Herwig (gesteund door Nederlandse ReisOpera). Dit deels interactieve programma is geïnspireerd op het leven van Bert Woudstra. 

Rachel Denneboom is de dagvoorzitter. Zij neemt ons mee door het programma, van de film tot en met het laatste gezongen lied.

De glimlach van Boy

Posted by

Waalsdorpervlakte op 6 november, Boy is dan 22 jaar oud na een moedig en onstuimig leven waarin hij zowel veel privileges als racisme en nazisme meemaakte. De monoloog geschreven en geregisseerd door Paulette Smit, maakte deel uit van het 5 luik Vergeten helden in 2021, als online voorstelling tijdens Corona bij Theater na de Dam in De Balie.

Boys monoloog is voor de herdenking van zijn vroege dood 80 jaar geleden, hernomen en vertaald naar het Papiamento. Op Aruba in oktober en november veelvuldig gespeeld voor scholen en herdenkingen, ook in Nederland, tweetalig uitgevoerd.

Nacht Na de Dam 2026

Posted by

Tijdens Nacht Na de Dam komen publiek en theatermakers uit alle hoeken van de stad bij Internationaal Theater Amsterdam (ITA) samen om elkaar te ontmoeten en na te praten over de herdenking en de voorstellingen.

Ook dit jaar is ITA de plek voor theatermakers en publiek om, na afloop van de voorstellingen in het kader van Theater Na de Dam, samen de bijzondere overgang van 4 naar 5 mei te ervaren. Net als vorig jaar is het publiek welkom in The Bookshop van ITA. Daar kijken we samen naar de live uitzending van Vuur van de Vrijheid en zijn er enkele verrassingsoptredens. De bar is open.

Gesprek Voor de Dam

Posted by


Met burgemeester Halsema, Nisrine Mbarki en Bertien Minco

In aanloop naar de Nationale Dodenherdenking op 4 mei gaan we in gesprek met burgemeester Halsema. Hoe moeten we in deze gespannen tijd van polarisatie en oorlog herdenken? Wat is er nodig om waardig stil te staan bij de nagedachtenis van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust? Of is dit niet meer mogelijk, nu de naoorlogse opdracht ‘Nooit meer Auschwitz’ raakt aan emoties in de stad over het leed van de aanslag op 7 oktober in Israël en het aanhoudend massale en dodelijke geweld in Gaza? Schrijvers Nisrine Mbarki en Bertien Minco dragen allebei een stuk voor over deze vragen. Naar aanleiding van hun verhalen gaan we met de burgemeester in gesprek over de betekenis van ‘Nooit meer…’ in het Amsterdam van vandaag.

Over Burgemeester Halsema
Sinds 7 oktober is Burgemeester zeer betrokken bij dit onderwerp. Zo voerde ze vele gesprekken in haar ambtswoning met Amsterdammers, waaronder veel Joden en moslims, over de aanslag op 7 oktober en het geweld in Gaza. En ging ze in november met Amsterdamse jongeren op bezoek naar Auschwitz. Op 10 maart ontstond er opschudding toen er grote demonstraties gehouden werden dichtbij het Nationale Holocaustmuseum dat die dag geopend werd in aanwezigheid van de Israëlische President Isaac Herzog. De burgemeester moest haar keuze om de demonstraties toe te staan verantwoorden in de Amsterdamse gemeenteraad. Recent maakte de burgemeester bekend dat er dit jaar extra veiligheidsmaatregelen genomen worden tijdens de nationale dodenherdenking.

Over Nisrine Mbarki en Bertien Minco
Nisrine Mbarki (she/her) is een meertalige schrijver, dichter, literair vertaler en programmamaker. In januari 2022 debuteerde ze met haar poëziebundel oeverloos bij uitgeverij Pluim, de bundel werd genomineerd voor de C-Buddingh prijs en voor de Herman de Coninckprijs. Haar literaire werk is genre overstijgend, ze schrijft poëzie, korte verhalen en theaterteksten. Als literair vertaler vertaalt ze vrouwelijke en feministische stemmen en dichters uit het Arabisch en Engels naar het Nederlands. Daarnaast werkt ze voor diverse internationale literatuurfestivals als programmamaker.

Bertien Minco (Groningen, 1963) is schrijver, podcastmaker, strategisch adviseur en bestuurder in de cultuursector. Sinds 2022 is ze directeur van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork. Bertien vindt haar inspiratie vaak dichtbij, in de eigen Groningse, Amsterdamse, joodse en veel verzwegen familiegeschiedenis.

Over Gesprek Voor de Dam
Elk jaar organiseert De Balie in samenwerking met Theater Na de Dam Gesprek Voor de Dam. In aanloop naar de Nationale Dodenherdenking op 4 mei gaan we met gasten en publiek in gesprek over wat de herdenking in deze tijd betekent en waar het nog te weinig over gaat.

Dit programma wordt mede mogelijk gemaakt door het V-fonds.

Nacht Na de Dam 2024

Posted by

Tijdens Nacht Na de Dam komen publiek en theatermakers uit alle hoeken van de stad bij Internationaal Theater Amsterdam samen om elkaar te ontmoeten en na te praten aan de hand van de verschillende optredens.

Ook dit jaar is ITA de plek voor theatermakers en publiek om, na afloop van de voorstellingen in het kader van Theater Na de Dam, samen de bijzondere overgang van 4 naar 5 mei te ervaren. Op het toneel van de Grote Zaal rollen we in een intieme setting een programma uit vanaf 23.00 uur.

Het programma bestaat uit de live uitzending van Vuur van de Vrijheid en verschillende live optredens en voordrachten, onder andere Gonny Gaakeer, Nicole Vervloed en de cast van Pianostemmen. Onder andere door de Nachtresidenten van het Amsterdams 4 en 5 mei comite: Adriaan van Dis, Hajar Fargan en Brian Elstak.

Programma
vanaf 22.30 inloop
22:50 – 23:15 Muziek, Welkom door Jaïr Stranders, Nicole Vervloed met tekst uit Indo Go Home, cast Pianostemmen met scène uit Pianostemmen
23:15 – 00:15 Uitzending Vuur van de Vrijheid
00:05 – 00:45 Muziek, Nachtresident Adriaan van Dis, Gonny Gaakeer en Floris van der Vlugt met scène uit Stuk Stoppelman, Video van nachtresident Brian Elstak, Nachtresident Hajar Fargan

Foto’s: Nacht Na de Dam 2023 (© Simon Schoo)

Laten we bij het bankje verdergaan

Posted by

Alles begint bij woorden.
Wat voor woorden geef je anno nu aan herdenken?
Hoe ziet de toekomst van herdenken eruit?

Eet mee, kijk naar de documentaire Lieve Bernie, Lieve Ellis en ga het gesprek aan over toen, vandaag en morgen. Laten we bij het bankje verdergaan is een avond voor iedereen tussen de 15 en 23 jaar oud in Theater aan het Spui, Den Haag.

In 2023 maakte Het Nationale Theater i.h.k.v. Theater na de Dam met zeven jonge spelers de voorstelling Laten we bij het bankje beginnen. Een voorstelling over het leven van Ellis Cohen Paraira en Barend Spier, twee verliefde Joodse jongeren die elkaar na de oorlog op het bankje in het Belgische Park zouden terugzien.
Van het maakproces van de voorstelling van precies een jaar, maakte documentairemaker Isaura Sanwirjatmo de documentaire Lieve Bernie, Lieve Ellis. Hierin reizen de zeven spelers de liefdesgeschiedenis achterna en bevragen ze de thema’s uit de Tweede Wereldoorlog. Het werd een verhaal over jong en verliefd zijn, vanuit het perspectief van de joodse Ellis en Bernie en over het leven van de spelers zelf.

Op bankjes in Theater aan het Spui ontmoeten de spelers elkaar weer op 4 mei. Ben jij erbij? We herdenken, staan samen met jou stil bij verschillende manieren van doorvertellen en stellen vragen over de wereld waarin we nu leven. Hoe verhouden we ons tot de geschiedenis en het nu?

Theater Na de Dam JONG
Tijdens de vijftiende editie van Theater Na de Dam zetten bijna 400 jongeren in 46 projecten door heel Nederland zich in om de herdenking op 4 mei van extra betekenis te voorzien. Onder begeleiding van een professionele theatermaker gaan de jongeren in gesprek met (familieleden van) ooggetuigen, over hun herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog. Deze gesprekken, samen met andere bronmaterialen over de Tweede Wereldoorlog, vormen de basis van de jongerenvoorstellingen.

Nationale Jongerenherdenking Rotterdam 2024

Posted by

Op 4 mei zijn we twee minuten stil. Twee minuten waarin we samen oorlogsslachtoffers herdenken. In 2017 vond de eerste editie van de Nationale Jongerenherdenking plaats. Een herdenking, als aanvulling op de Nationale Dodenherdenking, voor en door jongeren om op een geheel eigen manier stil te staan bij de oorlogsslachtoffers van alle tijden.

Op 4 mei 2024 vindt de Nationale Jongerenherdenking opnieuw plaats in het nieuwe Luxor Theater, met ook dit jaar weer een programma dóór en vóór jongeren. Theater is bij uitstek de plek om vragen en gedachten over de geschiedenis, oorlog en vrijheid levend, concreet en persoonlijk te maken.

Het programma start om 19.15 uur en wordt gepresenteerd door acteur en muzikant Guido Spek. Na het interactieve gedeelte Samen herdenken zijn we allemaal om 20.00 uur twee minuten stil. Na deze twee minuten stilte is er een voordracht verzorgd door Spraakuhloos. Hierna zie je eerst de voorstelling ANTHEMON van Misiconi gevolgd door Helden 2.0 van Jeugdtheater Hofplein. Rond 22.00 uur sluiten we de avond gezamenlijk af.

Samen herdenken
Om een betere toekomst te creëren voor de volgende generatie is het belangrijk om dichter bij elkaar te komen en meer te luisteren naar elkaar. Tijdens Samen herdenken staan we stil bij het feit dat vrijheid niet voor iedereen vanzelfsprekend is en je jouw vrijheid ook zomaar kunt verliezen.
In deze interactieve herdenking, gemaakt door Eric Magnée, maak je gebruik van je eigen telefoon om een connectie te maken met de mensen om je heen en met elkaar in gesprek te gaan. Wat betekent 4 mei en de twee minuten stilte voor jou? En wat kan jij er zelf aan doen om de wereld weer een klein stukje beter te maken?

Anthemon door Misiconi
Een voorstelling die het publiek meeneemt op een reis door verschillende herdenkingsrituelen. Van verstilde momenten van rouw tot vieringen van hoop en veerkracht, de voorstelling weeft een rijk bloementapijt van emoties en ervaringen.

“Gedanst door een groep die vergeten wordt in de herdenking van de tweede wereldoorlog.”

De Jongeren reiken het publiek verschillende manieren aan om te herdenken. Het stuk verkent niet alleen de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog, maar richt zich ook op het thema van verlies en afscheid nemen van de mensen die dicht bij je staan. Met respect voor de verschillende culturele tradities en persoonlijke verhalen, nodigt de voorstelling het publiek uit om te reflecteren op de menselijke ervaring van herinneren, herdenken en eren.

Helden 2.0 door Jeugdtheater Hofplein
We komen aan bij de Stad van Geluk. De plek die betoverende verhalen verspreidt over hoop, mooie mensen, grote gebouwen, kleurrijke billboards, kernwaarden, witte glimlachen en niet te vergeten: helden. Allerlei helden. Speciaal voor jou. Alhoewel, zo gaan die verhalen…

Helden 2.0 laat het leven zien van de inwoners, die tegen heel verschillende uitdagingen aanlopen. Ze hebben één ding gemeen: deze mensen kunnen wel wat hulp gebruiken. Maar wat voor hulp? Van wie? En tegen welke prijs?

B.V. De Heldenfabriek verkoopt hoop, helden én regeert deze stad. Met haar succesformule zijn problemen van het verleden. Men hoeft alleen te volgen. In dit heldenbeleid is geen plek voor vragen, nuance of empathie. Alleen voor geluk en succes!

Wie besluit, en wie volgt?

Als je weet dat er iets niet klopt, zet je dan een stap naar voren?

Blijf je stil in de massa staan, of laat je je stem horen?

Hoe herken je een echte held? Zou er een held bestaan die zorgt dat alles goed komt? En herken je die dan aan een rode cape en indrukwekkende spierballen? Of misschien aan een betoverende stem, die tegen de stroom ingaat?

In Helden 2.0 wordt ook teruggekeken naar de geschiedenis en komen onder andere thema’s als macht, inspelen op wanhoop, zelf blijven nadenken, opstaan tegen onrecht en het behouden van je eigen stem aan bod. Thema’s die van alle tijden zijn, nu ook voor jongeren weer actueel zijn en aansluiten bij het moment van herdenken op 4 mei.

Programma
18:45 uur – Theater open
19:15 uur – Samen herdenken
20:00 uur – Twee minuten stilte
20:02 uur – Voordracht door Spraakuhloos
20:15 uur – ANTHEMON door Misiconi 
21:00 uur – Helden 2.0 door Jeugdtheater Hofplein
22:00 uur – Einde

Ode aan Truus van Lier

Posted by

Zij bleef niet aan de kant staan is een documentaire die Edith Wegman maakte waarin ze het verhaal over de Utrechtse verzetsheldin Truus van Lier naar het nu haalt met jonge studenten van het Utrechts Conservatorium en leerlingen van het Christelijk Lyceum Zeist.

Op deze avond wordt deze film vertoond, naast eerder opgenomen Struikelliedjes, en nieuwe, live gezongen Struikelliedjes.

Gesprek Voor de Dam 2023: Susan Neiman x Gloria Wekker

Posted by

Aan de vooravond van de Nationale Dodenherdenking spreekt Susan Neiman, Amerikaans moraalfilosoof, met antropoloog Gloria Wekker over het verwerken van zwarte bladzijden uit de geschiedenis. Hoe neem je verantwoordelijkheid voor gruwelijkheden uit het verleden?

Voor haar boek Learning from the Germans (2019) onderzocht Susan Neiman, die opgroeide in een Joods gezin in het zuiden van de VS en sinds 1982 in Berlijn woont, hoe Duitsland in het reine probeert te komen met zijn naziverleden. Om vervolgens te kijken naar de VS waar het slavernijverleden de samenleving polariseert. Wat is de beste manier om collectief een traumatische geschiedenis onder ogen te komen?

Gloria Wekker analyseerde in haar invloedrijke boek Witte onschuld (2016) hoe Nederland jarenlang zijn slavernijgeschiedenis heeft onderdrukt om een positief zelfbeeld in stand te houden en hoe dat invloed heeft op hedendaags racisme.

Hoe moeten we herdenken in de huidige gepolariseerde samenleving? Kunnen wij het verleden verwerken tot een positief ideaal van ‘dat nooit weer’?

Voertaal: Engels

Nacht Na de Dam 2023

Posted by

Van 2012 tot 2020 was Nacht Na de Dam een vaste traditie van Theater Na de Dam. Na afloop van de voorstellingen in de Amsterdamse theaters kwamen theatermakers en publiek bij elkaar in Internationaal Theater Amsterdam voor een bijzondere overgang van 4 naar 5 mei. Sinds 2015 zond de NOS het uit op televisie. Na twee coronajaren, waarin De Nacht zonder publiek verder ging, ontstond er in 2022 een nieuwe vorm en werd Vuur van de Vrijheid gemaakt, live vanuit Wageningen, waar ook het Nationaal Bevrijdingsvuur wordt ontstoken.

En nu, in 2023, is De Nacht een beetje terug bij ITA. Op het grote toneel rollen we in een intieme setting met bar een theatraal programma voor u uit. Publiek en theatermakers uit alle hoeken van de stad komen hier samen om elkaar te ontmoeten en na te praten. Om 23:00 start het programma, van 23:15 tot 00:00 uur wordt op een groot scherm gezamenlijk naar de live uitzending van Vuur van de Vrijheid gekeken. Aansluitend zijn verschillende live optredens door onder andere Olga Zuiderhoek (actrice), Cheyenne Toney (zangeres), Femi van Elshuis (actrice) en Freek Wallagh (nachtburgemeester van Amsterdam). Om 00:30 is het programma ten einde.

TR Herdenkt

Posted by

Samen herdenken kan op 4 mei met elkaar bij Theater Rotterdam. Het programma bestaat uit zang, muziek en spoken word. Performancecollectief URLAND maakte in samenwerking met studenten van Codarts een koorstuk.

Op donderdag 4 mei wordt er van 19:45 tot 20:45 bij TR25 Schouwburg een programma georganiseerd om samen stil te staan bij het verleden. Het programma met muziek en spoken word is onder leiding van Milou Adjanga. Spoken word artiest Hasan Gök zal een stuk voordragen met muzikale ondersteuning.

Om 20:00 zullen we met elkaar twee minuten in stilte herdenken.

URLAND Herdenkt
Het programma zal daarna verder gaan in de Grote Zaal. Performancecollectief URLAND maakt een bezwerende, muzikale reis geïnspireerd op het boek ‘Is dit een mens’ van Auschwitz-overlevende Primo Levi. In een hedendaags koorstuk gecomponeerd door Annelinde Bruijs zingen studenten van Codarts de canto van Dante uit De Goddelijke Komedie, die Levi’s redding betekende in het kamp. Het koor lijkt in hun zang collectief te zoeken, zoals Primo Levi zich De Goddelijke Komedie probeerde te herinneren. De betekenis van her-denken en herinneren wordt invoelbaar gemaakt.

URLAND is sinds zijn oprichting bezig om de Grote Verhalen te hertalen in moderne tijden, en vraagt met deze performance af hoe een nieuwe generatie zich tot de geschiedenis en traditie verhoudt.

Het programma start in de Hal van TR25 Schouwburg en voor iedereen gratis toegankelijk.

Lezing Gert Jan Kocken

Posted by

Gert Jan Kocken gebruikt in zijn werk kaarten en documenten uit de Tweede Wereldoorlog en legt deze over elkaar heen om het verleden te analyseren, te verbinden en te begrijpen. Kocken confronteert de kijker met de feiten; soms ongemakkelijk, soms verhelderend, soms confronterend. De kaarten zijn stille en feitelijke getuigen van de geschiedenis, van chaotische en complexe oorlogen of situaties.

Met dit feitenrelaas wordt een andere kant van de geschiedenis getoond en zien we de kaart als instrument voor verschillende betrokken partijen. Twee voorbeelden die tijdens de lezing naar voren komen zijn de werken ‘Depictions of Amsterdam 1940-1945’ en ‘Depictions of Rotterdam 1940-1945’. De verschillende gebeurtenissen die in Amsterdam en Rotterdam plaatsvonden tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vastgelegd in één gelaagde plattegrond. De nadruk in deze werken ligt op hoe een stad in kaart is gebracht tijdens periodes van conflict en daarmee is veranderd. Het biedt ons de kans om het verleden opnieuw te bekijken en de agenda’s van de kaartenmakers te ontdekken.

Screening Between Mountains and War

Posted by

We are screening the documentary Between Mountains and War made by Qali Nur and Natali Khalili Tari. Filmmaker Qali will be present to discuss the documentary. After the screening, we will have a panel discussion with amongst others Lievnath Faber, where we will delve deeper into the topics of the documentary.

In Sarajevo, a city where Sephardic Jews sought refuge over 400 years ago, the Jewish community lives in coexistence alongside their Muslim, Catholic and Orthodox Christian neighbours. Ester Kaveson Debevec, Rifka Albahari Raus & Laura Papo Ostojić, three Sephardi-Bosnian women not only lived through the 90’s war in Bosnia but also survived the Holocaust. At the heart of the film is the women’s focal point of the congregation; the Jewish community centre, situated in the only active synagogue in Bosnia & Herzegovina. Once making up 1/5th of the population in Sarajevo, the community now only exists in its hundreds. Ester, Rifka and Laura’s stories each present hope in times of utter tragedy and horror. Non Jewish neighbours and friends helped them survive the Second World War as children. Almost half a century later, the three women did their utmost to help their fellow Sarajevans survive the siege of their city regardless of one’s ethnicity or faith.

Struikelstenen Maastricht

Posted by

Montagevoorstelling waarvoor de interdisciplinair maker Martijn Tullemans zich heeft laten inspireren door de verhalen achter de struikelstenen in Maastricht. Welke personen en verhalen schuilen er achter deze steentjes. Dit wordt duidelijk tijdens deze voorstelling door middel van een lezing/beschrijving van enkele biografieën, muziek, spoken-word en een beeldige presentatie met foto’s van de desbetreffende personen.

Met als gastartiest spoken-word artist Sara Curfs.

Zij bleef niet aan de kant staan

Posted by

Truus van Lier was een  Utrechtse rechtenstudente.

Zij raakte betrokken bij het verzet, maakte deel uit van de verzetsgroep CS-6 en wist ook te infiltreren in de Waffen SS.

Op 3 september 1943 vermoorde zij de Utrechtse NSB politiecommissaris G.J. Kerlen.

Na enkele dagen onderduik werd ze in Haarlem verraden en weken later, samen met twee andere Nederlandse vrouwen, Reina Prinsen Geerligs en Nel Hissink -van den Brink,  gefusilleerd in kamp Sachsenhausen.

Truus van Lier wordt in Utrecht jaarlijks herdacht door middel van een narcissen-monument aan de Singel, in de vorm van haar voornaam: Truus. Dat werd het startpunt van deze documentaire.

In deze documentaire heb is het verhaal van Truus  naar het heden toe gehaald: hoe denken jongeren over haar? Hoe moedig moet je zijn om in oorlogstijd verzet te plegen? Kan je moed aanleren? Hoe denk je over gewapend verzet? En waarom heeft het zo lang geduurd voordat bekend werd dat heel veel jonge en oudere vrouwen actief waren in het verzet?

Naast de geschiedenis van Truus en haar familie, en een ooggetuigenverslag, zijn er interviews met studenten en docenten over bovenstaande vragen.

De muziek wordt gezongen door 3 studenten van het conservatorium.

Alle medewerkers aan deze documentaire komen uit Utrecht en omgeving.

Ondergedoken in Driebergen

Posted by

Twaalf jongeren uit de Heuvelrug verdiepten zich onder leiding van schrijver Janneke Schotveld en theatermaker Olaf Brands in de verhalen van Driebergse onderduikers tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het resultaat is te zien in de voorstelling “Ondergedoken in Driebergen”. Een fietstocht, waarbij je op de route korte voorstellingen treft op historische locaties.

Elke jongere laat op zijn eigen manier een stuk van de lokale geschiedenis tot leven komen. Zo schreef Lute Bert Klein een korte pianocompositie over een Duitse Ortzcommandant en predikant die razzia’s aankondigde bij het verzet. Romée Bartling verdiepte zich in het leven van de kraamverpleegster en verzetsstrijder Loek Caspers, die met haar fiets heel de regio rondging. Romée laat Caspers tot leven komen door zelf op een meer dan 100 jaar oude fiets te stappen en het publiek in te wijden in het verzetswerk. De andere jongeren spelen onder meer bij het Joods Monument en in een voormalig weeshuis.

De theatrale route door Driebergen is de zien op donderdag 4 mei, van 16:00 tot 17:30 en van 20:02 tot 21:30 uur. Tussen 17:45 en 18:45 uur is er een gesprek met soep over het maakproces en herinneringen aan Driebergen in oorlogstijd. Aanmelden kan via herdenkenindriebergen.nl.

Tijdens de veertiende editie van Theater Na de Dam zetten ruim 300 jongeren in 40 projecten door heel Nederland zich in om ook dit jaar 4 mei van extra betekenis te voorzien. Van Sittard tot Groningen en van Leiden tot Enschede klinken voor even de stemmen van toen in het nu.

We geven het door

Posted by

Op donderdag 4 mei vanaf 21.00 uur presenteren DOX, Theater Utrecht en Stadsschouwburg Utrecht een gezamenlijk programma in het kader van Theater Na de Dam. Hoe werken momenten uit het verleden door in het heden en de toekomst? Utrechtse makers delen deze avond hun visie op vrijheid.

We willen weten waar we van gemaakt zijn en wat ons heeft gevormd. Het verleden wordt herdacht, verhalen verteld, gedichten voorgedragen en de liefde voor muziek gedeeld. Het programma bestaat onder andere uit een panelgesprek over de naschokken van de geschiedenis en hoe deze doorwerken in het heden en de toekomst, een interactieve journey naar vrijheid, muziek van Anne-Fay Kops en optredens van jonge DOX Club-performers. Ook bespreken we vrijheid aan de hand van verschillende tekstfragmenten uit de voorstelling Quake.

“Hoe leed doorwerkt in het nu, maar ook tot iets hoe wij als samenleving zijn geworden, tot wie we zijn en hoe we daar ook weer een nieuw iets tegenover zouden kunnen zetten." – Casper Vandeputte, regisseur en schrijver Quake.

Dodenherdenking in Zaal 3

Posted by

Op 22 maart 2023 is het 80 jaar geleden dat de Duitse bezetter in de Reinkenstraat 19, Den Haag, 24 joodse medeburgers arresteerde en wegvoerde naar Sobibor. Geen van hen keerde terug.

Het Nationale Theater gaat dit verdrietige feit herdenken met twee minuten stilte bij het monument in de Reinkenstraat, gevolgd door een herdenkingsprogramma in Zaal 3.

Het programma bestaat uit een aantal gesprekken met onder andere Martin van der Harst, zoon van de huishoudster van Mies Walbeehm, de vrouw die de onderduikers destijds huisvestte.

Rob Verhoeven maakte 7 jaar de talkshow VERHOEVEN DOET BUURTONDERZOEK en in dat kader in 2016 het programma BIJNADERINZICHT, de eerste dodenherdenking in Zaal 3.

Vlucht

Posted by

Wat doe je wanneer jij en je gezin onder constant groeiende dreiging leven? Als alles waar je van houdt je stukje bij beetje wordt afgenomen? En als je uiteindelijk je leven niet meer zeker bent?

Max leidt een heel gewoon bestaan met zijn vrouw en twee kinderen. Hij is docent Nederlands en heeft een grote liefde voor literatuur en geschiedenis. Een enorm rechtvaardigheidsgevoel. En hij heeft een mening. Dan verandert langzaam maar zeker de wereld waarin hij leeft. Steeds meer dingen worden verboden. Meningen worden gevaarlijk. En dus ook die van Max. Hij wordt ontslagen, bedreigd en opgepakt. Vrijgelaten en wéér opgepakt. Max neemt het moeilijkste besluit van zijn leven: hij vlucht. Naar een onbekende toekomst.

Eric Corton baseerde het script van VLUCHT onder meer op gesprekken die hij voerde met vluchtelingen tijdens zijn 15-jarig ambassadeurschap van het Nederlandse Rode Kruis.

VLUCHT is een productie van Solo Stories. Tijdens Theater na de Dam zal de verfilming van de theatermonoloog geschreven door Eric Corton te zien zijn. Aansluitend aan de vertoning vindt een nagesprek plaats met Eric Corton, die zowel het script voor VLUCHT schreef als in de film speelt, en regisseur Benno Hoogveld.

My Father’s War

Posted by

My Father’s War vertelt het verhaal van Peter Hein en zijn zoon David. Als Joodse peuter in Nederland in de jaren ’40, werd Peter gescheiden van zijn ouders. Hij werd van schuilplaats naar schuilplaats gebracht en op wonderlijke wijze overleefden Peter en zijn ouders de oorlog. Het verhaal van de familie Hein toont een belangrijk verhaal uit het verleden om gedeeld te worden met toekomstige generaties en de kracht van intergenerationele en onderbelichte gesprekken.

Panelgesprek
We gaan na de filmvertoning in gesprek over het belang van het vertellen van persoonlijke en intergenerationele verhalen. Welke verhalen worden verteld en ook: welke blijven onderbelicht? Over deze thema’s en meer gaat onze moderator Raissa Biekman in gesprek met het panel bestaande uit Peter Hein, David Hein, New York Times journalist Nina Siegal en activist Jelle Zijlstra. Het gesprek zal worden geleid door politicoloog Raissa Biekman.

Programma
18:30  Zaal geopend
19:00  Openingswoord
19:05 Film screening
19:30 Gesprek “Intergenerationele gesprekken en onderbelichte verhalen”
20:15 Q&A vragen vanuit het publiek
20:30 Afsluiting en drankje

Oorlogsgedichten

Posted by

Op 4 mei staan we stil bij de slachtoffers van de oorlog van toen. Dat valt niet los te zien van de oorlog van nu. Laten we samen gedichten lezen, in ieders eigen talen. Gedichten die veel voor ons betekenen, die troost bieden, ons verbinden. Acteurs Marjolein Ley, Sjoerd Blom en Beppe Costa geven samen met maker/regisseur Ira Judkovskaja hun eigen lezing aan oorlogsgedichten uit Nederland, Duitsland, Italië en de Sovjet-Unie. Een aantal inwoners van Leeuwarden en Friesland schuiven erbij aan en lezen gedichten in hun moedertalen: Oekraïens, Russisch en Duits. Ze vertellen ook wat deze gedichten nu voor ze betekenen.

Daarnaast hebben we een speciale gast: Mohamedou Ould Slahi. Een gelovige, slimme jongen uit Mauritanië die – na een studie in Duitsland – begin jaren ’90 in Afghanistan vecht tegen de Russische bezetter met een groep die later tot Al Qaida gaat behoren. Hij wordt opgepakt en zit 15 jaar lang onschuldig vast op Guantánamo Bay. Zijn levensverhaal werd verfilmd (The Mauritanian) en op dit moment werkt hij samen met het Noord Nederlands Toneel aan de voorstelling Freedom, die ook tijdens kunstmanifestatie Arcadia (6 mei-14 augustus) te zien zal zijn.

Vrije inloop vanaf 20.30 uur. De bijeenkomst is ook online te volgen via de socials van LF2028/Arcadia.

Alles in mij

Posted by

In de documentaire-film Alles in mij interviewt theatermaker en journalist Khadija Massaoudi, in het kader van de herdenking van de Tweede Wereldoorlog, vier vrouwen met verschillende achtergronden over hoe de Nederlandse geschiedenis hun familie en henzelf getekend heeft en over het meedragen van trauma’s die van generatie op generatie overgedragen zijn.

Massaoudi maakte ‘Alles in Mij’ tijdens de lockdown in 2021. Alles in Mij werd goed ontvangen en kreeg een lovende recensie in de Theaterkrant. De verhalen en de krachtige woorden van de geïnterviewde vrouwen waren herkenbaar, on point en voor altijd actueel. Het is dan ook een waar genoegen om de film twee jaar later te kunnen vertonen en dit keer wel met de aanwezigheid van publiek. De film met nagesprek is te zien in Theater Van Deyssel. Een dependance van Frascati Theater in Amsterdam Nieuw-West.

Gratis toegankelijk, wel reserveren via de mail.

Alles in mij werd geproduceerd door Theater na de Dam i.s.m Frascati Theater.